Lam Vũ (2001)

Nhiều khói thuốc ở đó, trong căn hộ có phòng tắm lát gạch màu xanh dương và những chiếc đèn để bàn hắt ra ánh sáng vàng. Một cái gì đó hơi ẩm và nóng như đêm mùa hè. Da rất rít, nhưng có mùi của dầu gội nữa.

du-khoanh-khac-tro-ve-la-khoanh-khac-chia-xa

Hãn Đông, sinh vào 70s trong một gia đình quan chức Trung Cộng, lớn lên trở thành một doanh nhân biết tranh thủ quan hệ để làm giàu, có thể đã là một kiểu người. Nhưng cái hay trong việc tạo ra Hãn Đông là không thể nào nhìn nhận được đúng Hãn Đông nếu chỉ thấy mỗi việc anh là một tay tư bản đỏ (mà cách bắt chụp bất động cứng nhắc như thế thì socialist realism rất thích, hẳn cũng vì thế mà Lam Vũ không công chiếu ở đại lục). Hãn Đông trước sau vẫn luôn ở trong những khắc họa rất riêng tư, và vì thế rất phổ quát.

Hồ Quân diễn Hãn Đông rất xuất sắc. Mình từng xem straight đóng vai gay nhiều lần, nhưng những cảnh thân mật thì không phải ai cũng diễn thuyết phục. Lúc Hãn Đông dùng khăn giấy để lau người cho Lam Vũ, anh đã cố tình nằm vắt ngang người Lam Vũ rồi bàn tay mân mê ngực cậu, trong lúc hỏi cậu có bạn gái chưa. Đó là một hành động của khoái cảm thuần túy, rất tự nhiên.

Còn gương mặt của Lưu Diệp thật hợp với một nét u uẩn man mác như một bầu trời xanh và buồn. Trời xanh thì sâu thẳm và mình không biết được ở đấy chất chứa những điều gì. Hãn Đông đã không biết rằng Lam Vũ chưa bao giờ nhìn mối quan hệ với anh là vì vật chất. Cậu giữ lại tất cả những gì anh cho cậu. Chính vì thế nên lúc anh bị tội tử hình vì hối lộ, buôn lậu và gây quỹ bất hợp pháp, cậu đã bán căn nhà anh cho cậu đi để cứu mạng anh. Lam Vũ yêu Hãn Đông thực sự, và biết điều đó càng làm Hãn Đông yêu Lam Vũ nhiều hơn.

Dẫu bao xa xôi, dẫu chỉ thoáng qua, chiếm lấy khung trời xanh bao la.

Đạo diễn Quan Cẩm Bằng đã tạo ra một Lam Vũ không với cái nhìn của gì hết, vì thế mọi thứ thật tự nhiên, như những cảnh quay hai diễn viên chính không cần che đậy vùng kín, hoặc những tác nhân bên ngoài xen vào các cuộc nói chuyện giữa Hãn Đông và Tĩnh Bình (chiếc taxi chạy qua trong đêm hai người đi dạo, tiếng gọi của mẹ lúc anh đeo hoa tai cho cô trước khi chụp ảnh cưới).

Tuy nhất quán duy trì focus vào mối quan hệ giữa hai nhân vật chính, nhưng characterization của mọi nhân vật đều được chú trọng. Tất cả đều có chiều sâu. Tĩnh Bình tuy là “nữ phụ đam mỹ” nhưng cũng là một người phụ nữ đặc biệt. Cuộc hôn nhân chóng vánh giữa Tĩnh Bình và Hãn Đông được thể hiện bằng một đoạn rất ngắn nhưng rất hay:

Ở studio, khi Hãn Đông đeo hoa tai cho Tĩnh Bình để chuẩn bị chụp hình cưới, Tĩnh Bình hỏi:

“Mọi chuyện xong rồi chứ?”

“Xong chuyện gì?”

“Không có gì đâu. Nhưng nếu chúng ta có vấn đề tình cảm gì chưa được giải quyết, làm ơn đừng đưa nó về nhà nhé.”

“Vấn đề tình cảm gì? Trí tưởng tượng của em phong phú quá.”

“Không phải tưởng tượng, là trực giác của phụ nữ.”

Hai người bước tới trước camera, Tĩnh Bình ghé vào tai Hãn Đông nói nhỏ:

“Hãn Đông, anh không thể lừa em. Chúng ta đều là những người trưởng thành rồi. Ai chẳng có quá khứ”.

Màn hình chuyển sang tối, chỉ còn lại giọng Hãn Đông:

“Đôi đã tưởng ở bên Tĩnh Bình có thể khiến tôi quên được em. Tôi đã tưởng mình là người đàn ông có thể mang đến hạnh phúc cho một người phụ nữ”


Một thú vị về mặt hình ảnh có lẽ là những cảnh nói chuyện thường luôn có những góc mà các nhân vật đứng sau một tấm cửa kính. Không biết rằng nó có hàm chứa một ý gì không, nhưng lại làm mình nghĩ đến những khung cửa ở Tâm trạng để yêu của Vương Gia Vệ, và một truyện ngắn tên là Cổ tích của những kẻ dự phần.


Lam Vũ được chuyển thể từ Bắc Kinh cố sự, chuyện cũ ở Bắc Kinh, nên nó cũng là một chứng nhận về sự tồn tại của Thiên An Môn. Một lần nữa, những chuyện có vẻ to tát, lại được Quan Cẩm Bằng làm mềm đi một cách rất tinh tế: đoạn Hãn Đông đã đi tìm gương mặt của Lam Vũ trong dòng chảy màu áo trắng của những sinh viên ngược chiều, tháo chạy khỏi Thiên An Môn, với soundtrack là âm thanh của một nhạc cụ bộ hơi, rất moody. Rồi nhảy đến đoạn Lam Vũ thấy chiếc xe hơi của Hãn Đông nên đến với anh, và hai người ôm nhau. Những máu me đều được lướt nhanh, để chỉ những cảm xúc của Lam Vũ và Hãn Đông mới là trọng tâm của phim. Sau cái ngày 4 tháng 6 đó, Lam Vũ đã khóc rất nhiều, hẳn vì những bạn bè anh đã chết, trong cái ôm chặt an ủi của Hãn Đông.

Cứ như vậy, Lam Vũ đã là một song song, giữa cuộc đời chung và cuộc đời riêng của hai người đàn ông.

Lần thứ hai cho thấy sự song song này là khi họ trò chuyện sau cái chết của cha Hãn Đông:

“Anh thấy thật kỳ lạ, bỗng dưng anh lại nhớ đến ngày chủ tịch Mao qua đời. Khi nghe tin, anh đã buồn đến khóc nấc lên. Anh đã khóc không biết bao nhiêu ngày. Anh không thể ngừng khóc. Vậy mà với bố mình, anh không khóc”.

“Hồi đó em còn rất nhỏ, nhưng em nhớ mọi người trong làng đều khóc. Em chưa bao giờ nhìn thấy bố em khóc như thế”

“Ý em là sao? Chết là hết. Mọi thứ đều kết thúc”.

“Không phải tất cả đều hết, chừng nào vẫn còn những kỷ niệm.”

Và lần thứ ba đó là câu thoại cuối cùng trong phim:

“Em biết không? Bắc Kinh vẫn y hệt như ngày đó. Công trình ở khắp mọi nơi, nâng lên rồi lại phá dỡ. Mỗi lần anh đi qua công trường nơi em bị tai nạn, anh lại dừng lại. Nhưng tâm trí anh bình yên, vì anh có cảm giác em chưa bao giờ thực sự ra đi.”

Một chàng sinh viên phản đối chính quyền trong vụ Thiên An Môn yêu một anh tư bản đỏ. Chính điều này đã tạo ra những ràng buộc, đan cài phức tạp giữa cuộc đời chung và cuộc đời riêng, điều mà những cái nhìn hạn hẹp không thể nào hiểu được.


Bài hát chính của phim (你怎麽舍得我難過) vang lên đầu tiên lúc Lam Vũ chở Hãn Đông trên chiếc xe anh mua tặng cậu nhân dịp cậu tốt nghiệp, phát ra từ máy hát trong xe, và Lam Vũ đã hát theo. Cái giai điệu đó, thực sự đúng là âm nhạc của 90 ở Việt Nam, cái trào lưu nhạc Hoa lời Việt của những Cuộc tình trong cơn mưa hay Liều thuốc cho trái tim, một thứ atmosphere mà mình rất yêu thích.


Định mệnh của Hãn Đông và Lam Vũ là định mệnh của những chia lìa, cách quãng và gặp lại. Cái đêm họ vô tình trùng phùng sau nhiều năm xa cách:

“Cậu bé, cậu đã trưởng thành rồi”

“Cậu bé? Tôi 28 tuổi rồi”

“Đã nhanh vậy rồi sao?”

“Em vẫn dùng dầu gội này à?”

“Vâng”

“Tôi muốn ôm em”

Lam Vũ tiến sát tới và ôm Hãn Đông. Hãn Đông nói:

“Tại sao anh lại để em đi?”

Đa số phim queer thời trước đều buồn, nhưng Lam Vũ là một trong số những phim làm mình xúc động.