pink-floyds-the-wall-1

Pink Floyd’s The Wall (1)

The Wall quan trọng đối với riêng tôi không phải vì nó nổi tiếng (mặc dù tôi biết đến nó là nhờ nó nổi tiếng), mà vì nó cung cấp một paradigm để tôi hình dung được một tình trạng tâm lý của bản thân.

Trước hết, điều tôi thắc mắc là, vì sao Pink lại trở thành một kẻ độc tài?

Tuổi thơ sống với một người mẹ overprotective khiến trong Pink luôn thường trực hai cảm giác đồng thời, e sợ và dễ chịu. Thế giới khô khốc, nhưng vòng tay mẹ vẫn luôn êm ái. Sau mọi biến cố, Pink vẫn luôn có thể trở về với sự bảo bọc ấy. Nhưng trưởng thành đồng nghĩa với êm ái sẽ không còn nữa. Và Pink phải tự dựng nên một cơ chế để đối phó với những va chạm cuộc đời. Đó là the wall.

The wall giống như túi khí trong ô tô, một lớp đệm ngăn sự va đập đau đớn, giống như Netflix và snack tối thứ sáu sau 40 tiếng làm việc căng thẳng của tuần. Nó là rượu và cỏ. Nó là dopamine và oxytocin. Với một số người, nó là biên khảo và suy tư. Điều này nghe thật lạ, nhưng tôi nghĩ nó rất có liên quan đến khái niệm khoảng cách mà một số critic tôi biết đã dùng (P.H.Đ, C.V.D, P.N).

Một số người cần khoảng cách để nhìn rõ một số thứ. Nói như ngôn ngữ nhiếp ảnh, là để không bị out of focus. Phan Ngọc không muốn tiếp xúc trực tiếp với Nguyễn Tuân cho đến khi nào viết xong quyển sách về phong cách Nguyễn Tuân. Hay như trường hợp của Wittgenstein, ông cảm thấy bản thân không thể đi đến được trọng tâm của các nghi vấn cơ bản nhất nếu cứ bị vây quanh bởi giới học thuật, nên năm 1913 ông quyết định lưu trú tại một phòng trọ thuộc làng Skjolden ở Na Uy. Chính tại đây ông viết Logik.

Wittgenstein là một người thông minh, nhạy cảm và tham vọng. Ông muốn bằng cuốn Tractatus giải quyết triệt để mọi cuộc tranh luận triết học được người trước ông mở ra. Với những người như Wittgenstein, các mắc mứu trong tâm trí sẽ giống như một niềm đau nhức. Mà muốn không còn đau nhức nữa, chỉ còn cách giải quyết một lần cho xong. Cũng giống như các thể loại cao thủ trong truyện chưởng. Hoàng Thường ngừng chiến, lui về thâm sơn cùng cốc để nghiền ngẫm toàn bộ võ công thiên hạ suốt hàng chục năm trời, chỉ để tìm ra gốc rễ của mọi vấn đề và nhổ bật nó, rồi mới hạ sơn giao chiến tiếp, nhưng không cần phải dùng đến chiêu thứ hai.

Những người thông minh, nhạy cảm và tham vọng chắc chắn thấy rõ hơn ai hết sự bất toàn và vô trật tự của xã hội: Các chính trị gia luôn tuyên bố bản thân xả kỷ vị nhân, fraternité, nhưng thực tế toàn một bọn chỉ lo vinh thân phì gia; Người ta kêu gọi nhau hy sinh như Nguyễn Văn Nam cứu người đuối nước nhưng nếu bảo họ và gia đình họ hi sinh trước thì tất nhiên là không; Người ta cứ cổ xúy égalité nhưng không một ai thoát được cái nhìn phân biệt đối xử, cũng như luôn đòi hỏi luật pháp hóa liberté nhưng lại không chịu hiểu rằng chẳng có cái gì là liberté khi đã nằm trong institution; Người ta đòi cấm ăn thịt chó nhưng lại không chịu được veganism, lại không đủ nhạy cảm để hoài nghi rằng biết đâu chính củ cà rốt cũng có cơ chế cảm nhận nỗi đau của riêng nó; Người ta tưởng rằng chia lại đều ruộng đất thì égalité sẽ thành tựu, nhưng không hề biết rằng, chỉ qua dăm bảy năm, khoảng cách giàu nghèo sẽ trở lại, vì cơ bản égalité chỉ là illusion; Văn hóa đại chúng, mặc cho khoác vẻ cao đạo, thực tế, với những body 6 múi, chỉ là sex sells, kiếm tiền dựa trên sự động dục của các thế hệ thanh niên nối tiếp nhau (tất nhiên điều này không xấu, đạo đức giả mới là đáng dàn xếp); Người ta chửi bới pedophile nhưng không hiểu được sự khác nhau giữa child abuse và pedophile, và trên Tumblr thì lại share phim tự quay của trẻ vị thành niên.

Trước cái thực tế đa dạng khôn kiệt đó, một người sẽ muốn tự mình sắp đặt lại mọi thứ theo một trật tự của mình. Không ngẫu nhiên khi Thanos cảm thấy chẳng trông chờ được vào ai cả, phải tự mình xử lý bằng một cái búng tay (mặc dù Thanos suy nghĩ khá ngu về vấn đề overpopulation). Thế cho nên một kẻ thông minh, nhạy cảm và tham vọng một khi đã thành công về mặt chính trị, tất yếu sẽ trở thành một kẻ độc tài vì chính sự cực đoan của mình. Pink trong The Wall là một kiểu người như vậy.

Bằng bạo lực áp đặt một trật tự lên một tồn tại vốn không có trật tự (hoặc có một trật tự của riêng nó) – xã hội loài người, Pink đã diệt chủng cá tính để tạo ra một xã hội đại đồng như ý. Nhưng chính qua cách này, Pink lại trở thành chính những kẻ mà anh từng rất ghét, như lão thầy giáo đã khẽ vào tay và chỉ trích anh vì bức thư tình ngày còn bé.

And if thou gaze long into an abyss, the abyss will also gaze into thee. (Nietzsche, Beyond Good and Evil)

The wall thì an toàn và êm ái, nhưng cùng lúc sẽ làm mất kết nối với đời sống và khiến người ta trở nên lạnh lùng và cực đoan, bởi vì họ không thể hiểu được cách chung sống với người khác. Và khi một người cực đoan nắm quyền lực, họ tất sẽ thành phát xít.