homos-1996-leo-bersani-1

Homos (1996), Leo Bersani

Đọc cuốn Homos (1996) của Leo Bersani

Leo Bersani hiểu rất rõ bối cảnh học thuật của thời ông: Trong khi nhiều người tìm cách biến các thị hiếu tình dục thành các bản dạng giới, nâng tầm một hành vi tình dục lên thành một lập trường văn hóa; một số queer theorist lại khước từ hệ thống phân loại, vì họ tin rằng hệ thống đó không bao giờ là đủ, và cái gọi là một bản dạng thì không cố định, không bất biến. Việc bám chặt vào vào các nhãn sẽ lặp lại những rập khuôn mà chúng ta đã cố chống lại ngay từ đầu, trói buộc chúng ta vào những mẫu hình cứng nhắc.

Về điểm này, Bersani nhìn chung đồng tình với các queer theorist nói trên, ông cho rằng việc nghi ngờ tính cố định và tính tự nhiên của cái gọi là bản dạng là đúng. Tuy nhiên, ông cũng đặt vấn đề ngược lại: Ở thời điểm này, khi mà cái tồn tại áp đảo trong xã hội đang là dị tính, nếu người đồng tính phá bỏ luôn niềm tin về bản dạng thì sao?

Thì đó sẽ là một sự tiếp tay cho homophobia, bởi vì nó đã loại bỏ đi sự tồn tại của homosexuality. Mặc dù song song với đó, chúng ta cũng sẽ loại bỏ luôn sự tồn tại của heterosexuality, nhưng vấn đề là cái xã hội mà heterosexuality đang thống trị này không cần đến niềm tin của chúng ta vào tính tự nhiên hay tính cố định của nó để có thể tiếp tục thực thi những chính sách bất lợi cho các nhóm thiểu số. Thế nên, công kích tính tự nhiên và tính cố định của sexuality sẽ dẫn đến việc tự xóa xổ chính cộng đồng homosexual, cộng đồng gắn kết với nhau bởi điểm chung là homosexuality. Khi ấy, chúng ta sẽ chỉ là những cá thể rời rạc, yếu thế, tìm cách “nối lại” sợi dây liên kết vô hình đã bị chối bỏ từ đầu vì nghĩ rằng nó “không có thực”. Do đó, việc chấp nhận một hệ thống bản dạng có hiệu quả tranh đấu chính trị cao hơn là khước từ mọi sự định danh.

Nhưng Bersani lại cho rằng mũi nhọn của đấu tranh không nằm ở việc tôn tạo các bản dạng mà ở tự thân các hành vi tình dục. Ông cho rằng đời sống tình dục của xã hội của chúng ta bị thống trị bởi tâm lý khao khát cái mình thiếu [The Immoralist, Sodome et GomorrheFuneral Rites], nên lúc này, hành vi tình dục đồng giới hoặc thậm chí dục vọng về cái tương đồng tự thân nó là một sự phản kháng lại trật tự xã hội.

Các nhà văn như Gide, Proust hay Genet không có nhu cầu thiết lập nên các nhóm cùng chung bản dạng. Với họ, sự dị biệt là những trạm thu phát của quá trình mở rộng bản thể.

Leo Bersani cũng vậy, ông không khuyến khích sự hình thành của các nhóm giống nhau. Thế nên, khi viết cuốn sách này ông dùng từ “we”, thì ổng cũng nói rõ luôn là “we” của ổng sẽ không giống với “we” của người đọc, rằng bất cứ một người viết nào cũng không thoát khỏi được những hạn chế trong góc nhìn của mình, vì họ chỉ đứng trên một lập trường tính dục, sắc tộc hay địa vị xã hội của riêng mình mà thôi. Nhưng Bersani khuyến khích sự phản biện từ bất cứ ai cảm thấy rằng những chỗ mà ông dùng chữ “we” đó không bao gồm họ, nhằm mục tiêu mở rộng hơn cái chữ “we”, để nó có tính universal hơn. Ông cũng hy vọng rằng, ngay cả khi ông viết với một góc nhìn của riêng mình, một gã gay da trắng mức sống cao thì đâu đó, có những cá thể khác biệt, như một gã gay da đen mức sống thấp, vẫn có thể tìm thấy những liên hệ nhất định đến chính mình.

Bên dưới chữ “we” đó, sẽ là các cá thể không nhất thiết phải nhóm lại với nhau thành các nhóm, nhưng sẽ vô cùng phong phú và không ngừng lưu động. Đó sẽ là một mô thức phản cộng đồng của tính liên hệ chung, hay nói cách khác là một cách thức mới để quy tụ các cá thể riêng biệt lại với nhau. Lúc đó chúng ta đều là homos, nhưng theo nghĩa là homo-ness, same-ness, hay cũng có thể nói là homo sapiens.

(to be continued)