Dementia

Memories are not recycled like atoms and particles in quantum physics.
They can be lost forever.
(Marry the night: The Prelude Pathétique, Lady Gaga)

In 2019, decided to watch the Korean movie Romang, I expected to have a good cry. A catharsis is needed when your inner feelings are overwhelmingly chaotic. The movie was about an elderly couple struggling to take care of each other after they are both diagnosed with dementia.

To many people, the most weepy scene was when the son got home and realized how his parents had lived since the day he left, but it was, to me, somehow loosely acted. Personally, I found the part when the two couple intermittently communicated though written notes as they are not simultaneously conscious much more affecting because it represents so vividly how our relationship is disrupted by Alzheimer’s.

Yesterday, Ma called and told me that aunt Nga has started to show the early symptoms of memory impairment. It’s increasingly difficult for her to remember recent events and conversations. This is exactly what happened to my grandma in her later years.

I never asked Ma about aunt Nga, and in our family, we don’t have the habit of sitting down and having intimate, confidential talks, but by chance I knew that she used to have baby with a married man, who was not accepted by my grandpa. They were separated, and she decided to raise her son alone, but the boy died at the age of five or so, and from then on, she didn’t move on with any other men. Aunt Nga and my other three aunts never get married and lived with grandpa and grandma until they passed away. Grandma died seven or eight years ago. I still remembered I carried her corpse in my arms from the sickbed to the ambulance. It was the first time I had really touched and embraced a dead body. After grandma’s death, aunt Nga followed in grandma’s footsteps and became a joss paper trader.

Her life story was far from a fairy tale, and I also believe that she had stopped thinking about living a fairy tale long ago. Without any desire to leave behind a legacy, genetically or culturally, my aunt filled her days with day-to-day gestures. Probably the only thing that keeps her stay sane is the obligation to preserve the family’s custom of ancestor worship, or hương hỏa (香火). Her austere and selfless lifestyle totally contradicts my definition of a life that’s worth living, and it casts a shadow over my future plan.

When my sister forced me to go home and live with parents, I wanted to reject that idea at once because it was really dissonant with my disgust at all the chains binding a person’s free will. However, after reaching a state of financial and emotional independence, putting aside all the words of other people, I started to recognize the limits of my freedom, which are not imposed by anyone but myself. I came to believe that, even to a narcissistic person, life can only be worthy when it is taken seriously, which suggests that abandoning responsibilities could result in regrets. Repaying all the things that were given to us is definitely a burden, but also a must. It is my duty to take care of my parents and my aunts when they get older.

How is it to be a caregiver of an elderly with dementia? Watching a video about Danny Raven Tan, a Singaporean man who has to take care of his mother, I could somehow relate to it.

Sometimes I feel dementia could be a good thing. It’s like a natural strategy for people to cope with traumatic history and loneliness. Someday, my aunt may no longer remember me or sustain her very few beautiful memories, but at the same time, she could let go of all the things that saddened her past.

Photo: Nam Holtz

mom-so-where-would-you-like-to-live-in-the-future

Mom: ‘So, where would you like to live in the future’

Within one day, I received phone calls from both my Mom and my sister, and that really annoyed me, since the topic of those conversations was about my intention to buy a house (again). Seems like, after a college degree, the next thing that concerns your family is you owning a piece of real estate.

It wouldn’t have been that annoying if my sister hadn’t been so inconsistent, not to say hypocritical. I remember some years ago, while I was expressing my wish to live in another city rather than Ho Chi Minh, despite my mother’s approval, my sister immediately refuted it and criticized it as too dreamy and unrealistic. Now, she appears to approve of my idea without making any apology.

This is in fact not her first time of manipulating my life. In my senior year at college, she interrogated me about my sexual orientation, and after knowing that I was gay, she forced me to come to terms with her arrangement that I must get back to my parents’ house right after graduation and settle down there, or else she would tell parents the truth (a threat that I later found pretty ridiculous, for it would ruin everything). She doesn’t know how traumatizing those words she threw on me were, due to which I almost lost all my hope in changes because I thought my future had already been predetermined: To live closetedly in the desolate countryside among homophobic neighbors, to waste young years on dull work and binge drinking with basic folks, to die lonely and namelessly. No more pride. No more hangouts with like-minded guys. Yet ironically, when I got my first job with a handsome salary, she changed her mind all at once and asked me to keep my good work so that one day I could buy a decent house in this city.

And now, she abruptly called me and asked if I still wanted to buy a house in Da Lat probably because she figured out it could be more profitable to have some property in Da Lat in stead of an apartment in Ho Chi Minh. But do you think it’s possible to preserve such a broken dream of a better life after all those years of ups and downs?

I always hold off my anger when talking to my sister. Silence is part of my fight-or-flight response whenever she oversteps the boundary.

But when my mom called, I lost control of my emotion and started to say things that made me belatedly regret. I told her how disappointed I was with the inconsistency of my sister who somehow beguiled me into buying a house probably for the sake of her future advantage, I don’t know. I even told my mom to care less about me, for I could take good care of myself.

And of course, my mom tried to comfort me by saying that she would never want me to follow any specific direction, that what she was doing was trying to elicit my thoughts on a future plan, and that I must know she would always be there with family resources to help me achieve my dreams because she wants me to live happily for the rest of my life.

“But Mom”, wish I could confide in her, “I don’t feel like I have a dream to achieve. It seems, to me, there is only one thing left, which is responsibility. I no longer care about where to live or how to live. So don’t ask me about my dreams, ask yourself what you are really dreaming of”.

The thing is, her maternal instincts have been so fossilized that she could no longer care about anything but her son’s well-being. There is no one like my Mom, indeed. She is, to me, the most selfless ego on earth who makes me feel most beloved and hurtful at the same time, for I am completely impotent in paying back all those things that she has given me.

I remember she said something like “maybe I do not a hundred percent understand you, but I could at least make it some parts or so”, and that really broke my heart. You should know how it feels when the one who brought you up chooses her words very carefully so that you could feel respected. That’s my Mom. She’s never preachy, and she always encourages me in whatever I do with my life.

Wouldn’t you, in my shoes, find yourself stuck in an emotional paradox when being pulled over by two opposing forces simultaneously? While my sister is a manipulative and intimidating person, my Mom is the most caring and nurturing being.

The situation that I am having with my family really numbs me: I’m scared of my Dad; I love my mom, and I sort of dislike my sister. On the one hand, I feel deeply that I must do something for them, but on the other hand, I know too well that I’m totally impotent.

A house? I may die at 35 due to suicidal thoughts, who knows, so what’s the point of owning a house? If my family really wants the best for me, then hopefully they know that a house does not necessarily make my life more worth living.

Photo: Lean Lui

Tưởng rằng đã quên

Dạo gần đây, tôi thường mơ thấy nhà ông bà ngoại.

Nhưng đó không phải là ngôi nhà mới khang trang của bây giờ, mà là ngôi nhà cũ với những những lớp vằn vện kỳ lạ trên tường do nước mưa dột ẩm qua bao tháng ngày vẽ lại, ngôi nhà với những bậc tam cấp lên xuống thất thường vì đổ đất không bằng phẳng, ngôi nhà với cái giếng xanh phủ rêu nõn mỗi lần cần lấy nước phải kéo dây thừng qua ròng rọc. Cái giếng mùa mưa nước đầy, mùa hạn nước vơi mà các dì hay rầy la tôi mỗi khi tôi thò đầu nhìn xuống giếng.

Là ngôi nhà với những chiếc xô nhôm mỏng dùng để hứng nước mưa nghe tỏng tỏng, mà mỗi khi tắm tôi thường ngồi lọt thỏm vào, và tôi nhớ có một buổi sáng mình trốn học mẫu giáo bằng cách ấy. 

Ngôi nhà có những chiếc thau đồng mà các dì vẫn hay giặt đồ bằng tay nghe sột soạt. Một gian bếp đất mà có mùa thì đổ bánh tráng, có năm thì nấu mì Quảng bán buổi sáng. Những cái xiên kim loại để nướng bò lá lốt bán nhậu buổi tối, và cả những bộ bàn ghế nhựa lồi lõm trên mặt vì cháy lửa bếp than.

Có một cái gác-măng-giê bằng gỗ, và có một gốc cây dừa rất to đã bị chặt từ lâu, trên để một chậu sống đời hoa đỏ mà tôi thường hay đến ngắt hoa, cùng một cây nha đam tôi thường hay bẻ lá, để xịt ra thứ dịch nhầy nhầy. Tôi cũng hay thảy vào đấy những hạt đậu xanh để xem chúng mọc thành cây giá nhỏ.

Ngôi nhà mà các dì thường phải chạy ra lấy quần áo phơi ngoài dây kẽm vào mỗi khi trời sắp mưa, và ngồi nói chuyện rôm rả với nhau, người nấu ăn người quét tước vào những buồi chiều mát trời.

Trong kí ức của tôi đó là một nơi khá tăm tối do thiếu ánh đèn điện, đồ đạc chất khá tạm thời, nhưng là một thế giới tuyệt vời của những thí nghiệm trẻ thơ. Tôi chưa từng thấy cảm thấy mình nghèo, hay thiếu thốn gì cả, vì các dì luôn dành cho tôi mọi thứ. 

Cảm giác về cái nghèo, nếu có, là những phút giây tôi nghe loáng thoáng các dì cãi nhau rất ghê gớm về chuyện tiền nong. Rồi dì Hà tôi dọn dẹp đồ như chuẩn bị đi đâu xa. Lúc ấy tôi thường ngồi một mình dưới phản của ông ngoại và khóc, rủa xả cái nghèo.

Cái gầm phản gỗ lim của ông ngoại là một nơi chốn khác, chỉ dành để buồn.

Tôi nhớ năm học lớp một, mình đã ngồi dưới đấy khóc một trận thật lâu, khi nghe loáng thoáng dì Lan bị đụng xe. Không ai gọi tôi ra cho khỏi muỗi cắn. Ngồi dưới đấy, tôi chỉ thấy những đôi chân tất tưởi chạy ra chạy vào, và tiếng gọi la í ới. Tôi thoáng giận dỗi, sao chẳng ai nhớ tới mình. Chỉ đến khi dì Nga hỏi, thằng Tuân đâu, tôi cố khóc to lên một chút để dì nghe thấy tôi. Lúc kéo tôi ra, miệng tôi còn lảm nhảm, dì Lan chết rồi, dì Lan chết rồi. Dì Nga cười bảo, chết đâu mà chết, dì Lan vô bệnh viện chút thôi rồi về liền. 

Chiều hôm đó tôi nhớ hình như chị Hằng bảo tôi đi với chị vô bệnh viện thăm dì Lan. Đến viện, không được vào, nên chị tôi và tôi phải đứng ngoài cố rướn người nhìn qua cái khung cửa sổ vuông nhỏ ở tít trên cao, chị tôi nhìn thấy, xong ẵm tôi lên cho tôi xem. Hình ảnh ấy với tôi tới giờ này vẫn còn không rõ ràng, nhưng chẳng hiểu sao khi chị tôi hỏi có thấy dì Lan không? tôi vẫn cứ gật gật đầu bảo thấy.

Tối hôm ấy, dì Lan được về thật, Má tôi bảo đến gặp dì. Dì nằm trên một chiếc giường nhỏ phủ vải trắng, trùm chăn cũng màu trắng luôn, xung quanh và trên bụng dì là những bông hoa giả, giữa khung cảnh sáng sủa ánh nến ấy, dì tôi nằm nhắm mắt, được trang điểm. Má nói, dì Lan đang ngủ đấy. Tôi dạ. Hình như đó là lần đầu tiên tôi trải qua một đám tang trong đời, và hình như tôi không khóc bù lu bù loa như lúc ở dưới gầm phản ông ngoại. Mãi đến sau này, xem lại những bức ảnh chụp trong lúc nhập quan và hạ huyệt, tôi mới thấy buồn khi thấy nước mắt của các dì và ông bà ngoại.

Tôi nhớ cả những ngày các dì bán đồ nhậu, quán rất đông khách vì bán rất ngon mà lại rẻ. Bốn bà dì và Má tôi đã cùng lo nấu ăn, chạy bàn. Rồi những khi có khách đánh nhau, các dì vội bảo nhau kéo cửa lại chứ không bọn họ xông vào nhà. Được một thời gian thì quán nhậu ngừng, tôi vẫn chưa hỏi có phải là vì lỗ vốn hay không, chỉ biết mỗi lần hỏi lại dì Huệ, dì thường bảo bán hàng ăn mệt lắm. Rồi nhà ngoại tôi lại mở quán mì Quảng và bún bò Huế buổi sáng, khách cũng đến ăn rất đông, nhưng hình như một mùa nào đó đi qua, quán cũng đóng cửa. Cứ thế, những hàng ăn cứ được lập ra rồi đóng cửa trên một chặng đường lâu dài và mỏi mệt của kế sinh nhai.

Tôi chẳng nhớ gì nhiều cả, vì chẳng có đau khổ gì thật bức thiết để mà giúp tôi ghi nhớ chúng, tôi được ăn no, ngủ ngon và đi chơi thỏa thích. Dưới mái nhà ấy, những đêm mưa, những ngày hè, bốn người dì của tôi đã kiên trì trải qua với một niềm tin về một ngày mai sửa lại nhà, lợp lại mái, và bắt thêm ánh đèn cho sáng nhà sáng cửa. Những hình ảnh của ký ức tưởng chừng đã vĩnh viễn đi vào quên lãng, bỗng hôm nay lại ùa về trong một giấc chiêm bao.

Giờ đây khi nhớ lại giấc mơ của mình, tôi tự hỏi giữa cái khung cảnh màu gỗ ảm đạm mơ hồ niềm tin vui ấy, mình đã ở đâu và làm gì? Mình đã là một người con như thế nào? Giúp đỡ được gì cho gia đình?

Dường như với mẹ và các dì, việc có tôi trong nhà, nói huyên thuyên về những dự định tương lai, rằng lớn lên sẽ làm bác sĩ, làm luật sư đã là một niềm động viên to lớn. Vậy mà tôi hoàn toàn không biết điều đó. Tôi chẳng biết gì cả, và tôi chẳng nhớ gì nhiều, chính vì vậy mà ngày tháng trong kí ức của tôi đứt quãng và rơi rụng đi hoài.

Nhưng cuộc sống thật kì lạ, những điều tưởng chừng đã quên lại trở về trong một giấc mơ trưa mà ít ai ngờ tới. Và tôi lại thấy mình trong đó thật, một đứa con biết lo nghĩ giùm cha mẹ, biết đóng cửa cẩn thận đề phòng ăn trộm, biết rút quần áo vào mỗi khi trời mưa, và nhất là không ăn cắp tiền.

Tôi thức dậy và cố dùng ngôn từ để định hình lại những điều mơ hồ ấy. Tôi đã được nuôi lớn như thế, bởi những người phụ nữ độc thân mạnh mẽ. Tại sao năm trước tôi lại là một kẻ ưa càu nhàu và mới làm được một tí việc cỏn con đã lên mặt vậy nhỉ? Tôi lẽ ra phải làm nhiều hơn cho những người phụ nữ ấy, nhẫn nại hơn, và tươi cười nhiều hơn với các dì như các dì ngày xưa vẫn luôn cười với tôi kể cả trong những giờ phút bi quan nhất. 

Thực ra mục tiêu sống của cuộc đời người ta có thể chỉ vậy thôi, đâu cần gì phức tạp.

Ký ức hiện về với những ăn năn hối lỗi, cũng như hình ảnh ông nội tôi mơ hồ hiện ra ở cuối giấc mơ. Hình như tôi bị một đứa hút chích nào đấy đâm mũi kim tiêm vào cổ tay, tôi hoảng sợ cùng ông đi khám bác sĩ tư, mà không dám cho nhà ngoại biết vì sợ nhà ngoại lo.

Giá như ngày ông còn sống tôi đã biết ông rộng lượng đến dường nào, nhưng cuộc sống là thế, và con người muôn thuở thường là vậy, chỉ đến khi đã mất đi những điều gần gũi mới nhận ra là chúng quý giá biết bao!

25.3.2015

những hẹn hò từ nay khép lại

Thiết kế của quán cà phê tôi thường đến không có chỗ cho nostalgia, niềm hoài nhớ: Không có bảng hiệu vẽ tay, không có những chiếc tivi hay radio cũ – chỉ để chưng chứ chẳng để dùng, không có đồng hồ quả lắc, không có điện thoại để bàn, không bán xí muội bông mai, cũng không phát những bản nhạc tiền chiến.

Nó không phải là một nơi để đắm chìm trong niềm hoài nhớ.

Nhưng nó lại chính là nơi tạo ra niềm hoài nhớ.

Vì nó, trước hết, là một căn nhà, được thiết kế rất contemporary, hoàn toàn sẵn sàng để là nơi khởi sinh ra những điều, những sự mà sau này sẽ trở thành ký ức. Và vì là một căn nhà, nên nó cũng là nơi để, một lúc nào đó, người ra rời đi.

Chính đó, là sự bắt đầu của nostalgia, như nóstos + álgos. Nostalgia là một chứng tật cố hữu của người thành phố. Thành phố, với những chuyển biến quá nhanh, hôm qua đi đường còn thấy, nay đã mất, sự mất đi đột ngột và liên tục nuôi dưỡng chứng nostalgia mạn tính. Triệu chứng có thể thấy ngay là trào lưu retro, vintage và cơn sốt boléro.

Nhưng nostalgia là câu chuyện của những người ra đi. Còn câu chuyện của người chưa đi là gì? Là melancholy.

Hôm nay, tôi đã trải qua một khoảnh khắc melancholy hiếm hoi, khi ở quán cà phê quen thuộc, màn đã buông, không gian im lắng, và cậu bạn trẻ nói về bộ phim sắp chiếu, rằng nó cũng giống thời thanh xuân của chúng ta, “với những lầm lỡ nhưng mà…”‘.

Melancholy là sự chấp nhận một bản chất đáng buồn, không thể khác, như cái bản chất cuộc sống vốn là liên tục những hội ngộ và chia ly. Trong những sự đang mất đi của hôm nay, có những thứ chưa hề trọn vẹn: Những suy tư chưa được thành nói, những nỗi buồn chưa được thành khóc, những niềm vui chưa được thành cười và những cơn giận chưa được thành hét lớn.

“Trong cái phút giây chớp mắt của mùa lên đường, cánh bích đào ngày này năm này đã có đủ cái nhợt phai của đào năm trước.”

Nhưng trên đời, có cuộc vui nào mà không tàn? Sự khép lại của những hẹn hò, những đêm vui là một phần cần để lớn lên mà, phải không?

Tôi hay thử đặt mình trong vị trí của những người bạn rồi tưởng tượng. Mai đây, tôi sẽ ở nước ngoài. Mai đây, tôi sẽ đóng cửa quán cà phê hoặc dời địa điểm. Mai đây, tôi sẽ chuyển sang nơi khác sống. Mai đây, tôi sẽ biến mất hoàn toàn. Nhưng thứ tôi không tưởng tượng được, đó là liệu, trong những ngày tháng của sau này, tôi vẫn sẽ nhớ những bản nhạc, những trò chơi, những gương mặt của ngày này, năm 21 tuổi, năm 24 tuổi hay năm 26 tuổi chứ?