Lam Vũ (2001)

Nhiều khói thuốc ở đó, trong căn hộ có phòng tắm lát gạch màu xanh dương và những chiếc đèn để bàn hắt ra ánh sáng vàng. Một cái gì đó hơi ẩm và nóng như đêm mùa hè. Da rất rít, nhưng có mùi của dầu gội nữa.

du-khoanh-khac-tro-ve-la-khoanh-khac-chia-xa

Hãn Đông, sinh vào 70s trong một gia đình quan chức Trung Cộng, lớn lên trở thành một doanh nhân biết tranh thủ quan hệ để làm giàu, có thể đã là một kiểu người. Nhưng cái hay trong việc tạo ra Hãn Đông là không thể nào nhìn nhận được đúng Hãn Đông nếu chỉ thấy mỗi việc anh là một tay tư bản đỏ (mà cách bắt chụp bất động cứng nhắc như thế thì socialist realism rất thích, hẳn cũng vì thế mà Lam Vũ không công chiếu ở đại lục). Hãn Đông trước sau vẫn luôn ở trong những khắc họa rất riêng tư, và vì thế rất phổ quát.

Hồ Quân diễn Hãn Đông rất xuất sắc. Mình từng xem straight đóng vai gay nhiều lần, nhưng những cảnh thân mật thì không phải ai cũng diễn thuyết phục. Lúc Hãn Đông dùng khăn giấy để lau người cho Lam Vũ, anh đã cố tình nằm vắt ngang người Lam Vũ rồi bàn tay mân mê ngực cậu, trong lúc hỏi cậu có bạn gái chưa. Đó là một hành động của khoái cảm thuần túy, rất tự nhiên.

Còn gương mặt của Lưu Diệp thật hợp với một nét u uẩn man mác như một bầu trời xanh và buồn. Trời xanh thì sâu thẳm và mình không biết được ở đấy chất chứa những điều gì. Hãn Đông đã không biết rằng Lam Vũ chưa bao giờ nhìn mối quan hệ với anh là vì vật chất. Cậu giữ lại tất cả những gì anh cho cậu. Chính vì thế nên lúc anh bị tội tử hình vì hối lộ, buôn lậu và gây quỹ bất hợp pháp, cậu đã bán căn nhà anh cho cậu đi để cứu mạng anh. Lam Vũ yêu Hãn Đông thực sự, và biết điều đó càng làm Hãn Đông yêu Lam Vũ nhiều hơn.

Dẫu bao xa xôi, dẫu chỉ thoáng qua, chiếm lấy khung trời xanh bao la.

Đạo diễn Quan Cẩm Bằng đã tạo ra một Lam Vũ không với cái nhìn của gì hết, vì thế mọi thứ thật tự nhiên, như những cảnh quay hai diễn viên chính không cần che đậy vùng kín, hoặc những tác nhân bên ngoài xen vào các cuộc nói chuyện giữa Hãn Đông và Tĩnh Bình (chiếc taxi chạy qua trong đêm hai người đi dạo, tiếng gọi của mẹ lúc anh đeo hoa tai cho cô trước khi chụp ảnh cưới).

Tuy nhất quán duy trì focus vào mối quan hệ giữa hai nhân vật chính, nhưng characterization của mọi nhân vật đều được chú trọng. Tất cả đều có chiều sâu. Tĩnh Bình tuy là “nữ phụ đam mỹ” nhưng cũng là một người phụ nữ đặc biệt. Cuộc hôn nhân chóng vánh giữa Tĩnh Bình và Hãn Đông được thể hiện bằng một đoạn rất ngắn nhưng rất hay:

Ở studio, khi Hãn Đông đeo hoa tai cho Tĩnh Bình để chuẩn bị chụp hình cưới, Tĩnh Bình hỏi:

“Mọi chuyện xong rồi chứ?”

“Xong chuyện gì?”

“Không có gì đâu. Nhưng nếu chúng ta có vấn đề tình cảm gì chưa được giải quyết, làm ơn đừng đưa nó về nhà nhé.”

“Vấn đề tình cảm gì? Trí tưởng tượng của em phong phú quá.”

“Không phải tưởng tượng, là trực giác của phụ nữ.”

Hai người bước tới trước camera, Tĩnh Bình ghé vào tai Hãn Đông nói nhỏ:

“Hãn Đông, anh không thể lừa em. Chúng ta đều là những người trưởng thành rồi. Ai chẳng có quá khứ”.

Màn hình chuyển sang tối, chỉ còn lại giọng Hãn Đông:

“Đôi đã tưởng ở bên Tĩnh Bình có thể khiến tôi quên được em. Tôi đã tưởng mình là người đàn ông có thể mang đến hạnh phúc cho một người phụ nữ”


Một thú vị về mặt hình ảnh có lẽ là những cảnh nói chuyện thường luôn có những góc mà các nhân vật đứng sau một tấm cửa kính. Không biết rằng nó có hàm chứa một ý gì không, nhưng lại làm mình nghĩ đến những khung cửa ở Tâm trạng để yêu của Vương Gia Vệ, và một truyện ngắn tên là Cổ tích của những kẻ dự phần.


Lam Vũ được chuyển thể từ Bắc Kinh cố sự, chuyện cũ ở Bắc Kinh, nên nó cũng là một chứng nhận về sự tồn tại của Thiên An Môn. Một lần nữa, những chuyện có vẻ to tát, lại được Quan Cẩm Bằng làm mềm đi một cách rất tinh tế: đoạn Hãn Đông đã đi tìm gương mặt của Lam Vũ trong dòng chảy màu áo trắng của những sinh viên ngược chiều, tháo chạy khỏi Thiên An Môn, với soundtrack là âm thanh của một nhạc cụ bộ hơi, rất moody. Rồi nhảy đến đoạn Lam Vũ thấy chiếc xe hơi của Hãn Đông nên đến với anh, và hai người ôm nhau. Những máu me đều được lướt nhanh, để chỉ những cảm xúc của Lam Vũ và Hãn Đông mới là trọng tâm của phim. Sau cái ngày 4 tháng 6 đó, Lam Vũ đã khóc rất nhiều, hẳn vì những bạn bè anh đã chết, trong cái ôm chặt an ủi của Hãn Đông.

Cứ như vậy, Lam Vũ đã là một song song, giữa cuộc đời chung và cuộc đời riêng của hai người đàn ông.

Lần thứ hai cho thấy sự song song này là khi họ trò chuyện sau cái chết của cha Hãn Đông:

“Anh thấy thật kỳ lạ, bỗng dưng anh lại nhớ đến ngày chủ tịch Mao qua đời. Khi nghe tin, anh đã buồn đến khóc nấc lên. Anh đã khóc không biết bao nhiêu ngày. Anh không thể ngừng khóc. Vậy mà với bố mình, anh không khóc”.

“Hồi đó em còn rất nhỏ, nhưng em nhớ mọi người trong làng đều khóc. Em chưa bao giờ nhìn thấy bố em khóc như thế”

“Ý em là sao? Chết là hết. Mọi thứ đều kết thúc”.

“Không phải tất cả đều hết, chừng nào vẫn còn những kỷ niệm.”

Và lần thứ ba đó là câu thoại cuối cùng trong phim:

“Em biết không? Bắc Kinh vẫn y hệt như ngày đó. Công trình ở khắp mọi nơi, nâng lên rồi lại phá dỡ. Mỗi lần anh đi qua công trường nơi em bị tai nạn, anh lại dừng lại. Nhưng tâm trí anh bình yên, vì anh có cảm giác em chưa bao giờ thực sự ra đi.”

Một chàng sinh viên phản đối chính quyền trong vụ Thiên An Môn yêu một anh tư bản đỏ. Chính điều này đã tạo ra những ràng buộc, đan cài phức tạp giữa cuộc đời chung và cuộc đời riêng, điều mà những cái nhìn hạn hẹp không thể nào hiểu được.


Bài hát chính của phim (你怎麽舍得我難過) vang lên đầu tiên lúc Lam Vũ chở Hãn Đông trên chiếc xe anh mua tặng cậu nhân dịp cậu tốt nghiệp, phát ra từ máy hát trong xe, và Lam Vũ đã hát theo. Cái giai điệu đó, thực sự đúng là âm nhạc của 90 ở Việt Nam, cái trào lưu nhạc Hoa lời Việt của những Cuộc tình trong cơn mưa hay Liều thuốc cho trái tim, một thứ atmosphere mà mình rất yêu thích.


Định mệnh của Hãn Đông và Lam Vũ là định mệnh của những chia lìa, cách quãng và gặp lại. Cái đêm họ vô tình trùng phùng sau nhiều năm xa cách:

“Cậu bé, cậu đã trưởng thành rồi”

“Cậu bé? Tôi 28 tuổi rồi”

“Đã nhanh vậy rồi sao?”

“Em vẫn dùng dầu gội này à?”

“Vâng”

“Tôi muốn ôm em”

Lam Vũ tiến sát tới và ôm Hãn Đông. Hãn Đông nói:

“Tại sao anh lại để em đi?”

Đa số phim queer thời trước đều buồn, nhưng Lam Vũ là một trong số những phim làm mình xúc động.

What makes a movie good?

Is a movie good because some critics say it’s good? By the way, what is a critic? Isn’t a critic just an audience, albeit more informed? And if so, just like every other audience, they will prefer some certain kinds of movies to others. In other words, they merely function as a filter through which a movie is ranked higher or lower than others.

Is a movie good because most people say it’s good? No, it’s not, at least in my case. I wasn’t into Marvel movies that much as people of my generation. But there’s nothing wrong with liking a movie that is favored by the masses and regarded as low-brow by the intellects in ivory towers. That attitude of bragging about the dumbness of pop culture is also in fact mauvaise foi, that is to say inauthentic and defined by the pressure from social forces. So, just be self-indulgent. Basic tastes show nothing but a sign that we still retain connection with others, that we still share some values with people around us. And on the other hand, loving something that is dismissed by others proves your uniqueness. Either way, it is understandable to say that there’s differences between people’s evaluation, and it’s just idiotic to sacrifice our genuine feelings for the masses’ validation.

There’s a common method in assessing movies which is breaking the movie down into different aspects, such as cinematography, editing, casting and acting, film score and music, and so on, then rating each aspect with the scale of 5 or 10 point, and finally summing up the quality of a movie by the overall score it gets. But isn’t this method problematic when it fails to recognize the dynamic interactions between the elements? Take Black Mass, for example. Every aspect of it could be 10/10, but the overall score should not exceed 7/10 (cf. Mattimation). Also, we cannot treat every movie the same. Special effects should be one of the areas of analysis in The Lord of the Rings, but not in Brokeback Mountain. This formalist approach didn’t take into account how varying the reception could be, either. A movie that is appreciated by this person could be denounced by another. In short, this analyzing-summarizing method, despite its seemingly rational attitude, is indeed wrong-headed.

So if we should not base our judgement solely on critics’ opinions, public’s opinions, or a common analyzing-summarizing assessment tactics, then what else should we rely upon?

To me, in stead of spending time seeking validation from movie critics and ranking systems, why don’t we just listen to our heart and mind? Ask ourselves, is this movie touching us? Does it offer any scenes that we keep mulling over and revisiting? Does it shake up our worldview or consider an aspect of human behavior that we never considered?

A good movie must first and foremost be the one that makes us feel good. It makes us moved by the depiction of brotherhood in adversity, of striving that failed but worth, of melancholy in the inevitable decay, of justice for those who deserve it. It wowed us with the brilliant plot or sophisticated characterization, with aesthetically pleasing visual elements or sound effects, with vibrant acting skills or magnificent production design. There are million reasons to love or to hate a movie, but they should come from within us.

I came to believe that movies, or any other forms of art, are representations of life, and a better question to ask is not how good a movie is, but which “type” of life this movie nurtures. For life is limitless, movies should be infinite in its forms, from which one may find their “type”. With this in mind, we can see that “guilty pleasure” is actually not a thing to be ashamed of. A bird should not be ashamed if she hates swimming, and a fish should not feel guilty if he cannot fly. We were born different “types”. By listening to our heart and mind, we come closer to our “type”, who we truly are.

Long-legged Girls (2004), Vũ Ngọc Đãng

Widely considered as the first Vietnamese movie that depicts same-sex affair, Long-legged Girls (2004), or Những cô gái chân dài, directed by Vũ Ngọc Đãng, is definitely worth the attention of any queer cinema enthusiasts.

So far as I am aware, this is also the first Vietnamese film that incorporates the female gaze. Within only a few seconds from the start, there comes the nude showering scene of a 20-year-old male model. This must be an intentional tactic to accommodate the taste of women viewers and lend the film a more commercial appeal, which could also be seen in Lost in paradise (2011).

In her essay Long-Legged Girls and the Transnational Circuits of Vietnamese Popular Culture, Lan Duong says that these objectifying images of young men and the depiction of gay desire effectively tests the boundaries of gendered behaviors and sexual norms of Vietnamese film industry.

It demonstrates how queer subjects in Vietnam, marked by class and always restricted as hetero-normative national subjects in the public space, are negotiating the prospect of cultural visibility and performing gender in different spaces.

To be honest, I was sexually aroused to the baby-butt smooth body of Hoàng (Minh Anh) when I watched this movie for the first time. However, it took me a while to latch on the behaviors of Khoa (Trương Thanh Long). At the age of 14, when “homosexuality” was still so strange of a concept to me, I did not even bother wondering what was going on between the two male characters. But when I watched it again many years later, especially after my first straight crushes, I could finally relate to Khoa’s feeling, and I think Trương Thanh Long had delivered it quite well, with a subtly exquisite acting level that hardly any other actors playing a gay man role have ever been able to reach.

to be continued

God’s own country (2017), Francis Lee

Life happens in the unexpected corners of the world, and we need local voices in literature and cinema from which may all the gaps between all beings be filled.

A Vietnamese gay man might ask, how is it to be gay in the rural area of England, filling days with farming jobs and befriending no one but cows? Francis Lee answered that question with God’s own country.

Embracing such a quiet life in the countryside, with no college, no parade and no gay bars somehow makes people like Johnny become bitter with life and with others. His young years would have been wasted on dull work, binge drinking, and solitude if Gheorghe did not show up and showed him how sweet this life could be.

Like Ennis and Jack in Brokeback mountain, Gheorghe and Johnny have an unvoiced relationship. They exchanged love with no verbal expression. They had sex in a pretty strange way, rough and brutal, and it was Gheorghe who taught Johnny that sex could also be tender.

Gheorghe’s reluctance when Johnny asked him to stay derives from not only the fact that their relationship could be disapproved in a somewhat conservative neighborhood but also from the fact that Gheorghe is a Romanian migrant, pejoratively called ‘gypsy’, who are discriminated against for hundreds of years in Europe. They often live in caravans and lead a nomadic lifestyle, for they own no homeland.

[…]

But at the end of the day, they reconciled; the ‘faggot’ Johnny and the ‘gypsy’ Gheorghe made their own way to survive in God’s own country.

(to be revised)

mysterious-skin-2004-gregg-araki

Mysterious skin (2004), Gregg Araki

Traumatic experiences in childhood could leave huge impact on adolescence. To many people, it is impossible to escape those haunting memories, especially the intense ones like the early sexual encounter.

Eight-year-old Neil had sex for the first time with his charming coach, and from then on no other man could ever fulfill the void that his coach left in him.

“And I know some people might think it’s fucked up or terrible or whatever, but what happened that summer is a huge part of me. No one ever made me feel that way, before or since. Like, I was, I was special.”

To Brian, five hours of being raped by an adult was so mentally unbearable that he had to conceive of aliens to compensate for it.

The movie theme of pedophilia and child abuse really reminds me of the case of Charles Jouy and Sophie Adam in Foucault’s L’Histoire de la sexualité. What should we really think of people like Neil’s coach? Is pedophile really an identity?

All deviant forms of sexuality posed threats to the status quo. When it comes to laws or policy making, regarding utilitarianism, what matters is the well-being for most, not for all.

To queer people, it can’t be more accurate that hell is others, but that is the inevitable price we must pay for socializing. We should not ask for transgender bathroom; we’d rather ask for other acceptable forms of tolerance. Happiness is yet a small blanket for a great number of people in a freezing winter night; one’s satisfaction is compensated with another’s suffering.

This is why we cannot fully live the way we want to. Suppressing ourselves, or adjusting ourselves is to some extent a must for socialization.

(to be revised)