Posts by Trịnh Nhật Tuân

Blogger
genre-et-nationalite

genre et nationalité

Đến bây giờ tôi mới hiểu cái đoạn Trần Trọng Kim chỉnh Phan Khôi rằng logique (luận lý) nếu là người thì là “cô” chứ không phải là “ông”.

Số là, khi phê bình cuốn Nho giáo, Phan Khôi đã mời Trần Trọng Kim tiên sanh đi với Khổng Tử, Mạnh Tử đi đến nhà M.Logique chơi, tại đó, chúng ta sẽ nói chuyện. Trong tiếng Pháp, M. là viết tắt của monsieur. Còn madame viết tắt là Mme, mademoiselle viết tắt là Mlle. Phan Khôi gọi logique là “M.Logique”, tức là đang cho rằng logique là giống đực. 

Trần Trọng Kim đáp lại trong bài Mời Phan Khôi tiên sinh trở về nhà học của ta mà nói chuyện (Phụ nữ Tân Văn số 74, ngày 16-10-1930) đã chỉnh cụ Phan Khôi rằng logique là “cô” chứ không phải là “ông”.

Về khoản này, Trần Trọng Kim đã đúng. Một trong những đặc điểm rõ ràng nhất của tiếng Pháp là nó luôn phân định giới tính cho các danh từ. 

Tous les groupes nominaux possèdent un genre: masculin ou féminin (parfois les deux).

Genre của một danh từ sẽ làm biến đổi article đi trước danh từ. Chẳng hạn, với những sự vật thuộc féminin [feminɛ̃] thì sẽ đi sau l’article défini là la, còn thuộc masculin [maskylɛ̃] thì đi sau từ le. Người Pháp nói la logique chứ không nói le logique, do đó luận lý là “cô” chứ không phải là “ông”. 

Nếu tôi nghe không nhầm thì monsieur Duy đã nói là genre có thể được phân biệt dựa vào đuôi của một từ (hình như gọi là terminaison). Những từ đuôi -ique thường là nữ tính. Chẳng hạn, Belgique (nước Bỉ) là nữ, nên người Pháp gọi là la Belgique. Đó là pays, còn nationalité [nasjɔnalite] là belge cho cả lẫn masculin lẫn féminin.

Một số các pays và nationalité khác:

la France: français et française

l’ Allemagne: allemand et allemande

l’ Italie: italien et italienne

l’ Espagne: espanol et espanole

l’Luxembourg: luxembourgeois et luxembourgeoise

le Japon: japonais et japonaise

la Chine: chinois et chinoise

le Laos: laotien et laotienne

le Cambodge: cambodgien et cambodgienne

le Vietnam: vietnamien et vietnamienne

la Suisse: suisse et suisse

les Etats-Unis d’Amérique: Américain et américaine 

Để hỏi ai đó quốc tịch gì, thì nói câu Quelle est votre nationalité? Trả lời là Je suis vietnamien, chẳng hạn. Còn hỏi quốc gia của bạn là gì thì nói Quel est votre pays? Trả lời là c’est le Vietnam.

Logique của tiếng Pháp là vậy, còn ý nghĩa sâu xa gì đằng sau việc xác định giới tính của các quốc gia hay không thì mình chưa biết. Nhưng tự dưng mình nhớ đến một bài học trong môn Intercultural Communications ở trường, đó là lý thuyết của Geert Hofstede trong nghiên cứu văn hóa. Hofstede là một social psychologist người Hà Lan. Ông đề xuất những dimensions để nghiên cứu, đánh giá văn hóa của một cộng đồng. Trong đó có dimension là masculinity-femininity.

The Masculinity side of this dimension represents a preference in society for achievement, heroism, assertiveness, and material rewards for success. Society at large is more competitive. Its opposite, Femininity, stands for a preference for cooperation, modesty, caring for the weak and quality of life. Society at large is more consensus-oriented.

Liệu người Pháp có một trực giác nào đó để xác định giới tính của một quốc gia hay không?

les-nombre

les nombres

The simplest words of 普通话 (pǔtōnghuà) must be the first three natural numbers: “一” (yī), “二” (èr), “三” (san). Recently I came across a meme on The Language Nerds page:

Well, it points out exactly how one’s smile could be wiped off when he comes to know the illogicality of 汉字 (hànzì). It’s much more time-saving to learn languages with orthographic writing than those with logographic writing, simply because compared with the number of morphemes, the number of phonemes are just too thin on the ground.

That’s not to mention today’s learned Chinese writing system is the simplified one, with fewer strokes. Just imagine if we were to learn from scratch all the complicated characters of traditional Chinese; it must be overloading.

At least I finished learning how to count from 0 to 999 in mandarin before I stopped my first class: It’s quite simple, and somehow similar to that of counting in Vietnamese: 0 (零, líng), 1 (一, yī), 2 (二, èr), 3 (三, san), 4 (四, sì), 5 (五, wǔ), 6 (六, liù), 7 (七, qī), 8 (八, bā), 9 (九, jiǔ), 10 (十, shí).

Then, if you want to say 11, just combine 10 and 1: 十 一, shí yī. Similarly, we have: 十 二, 十 三, 十 四, 十 五, and so on. And 20 is presented by “二 十”. 

我 二 十 七 岁

means

I am twenty seven years old.

With that rule of combination, 99 is presented by 九十九. And in simplified Chinese, “hundred” is “百”, pronounced in pīnyīn as “bǎi”. This sound is different from “白” meaning “white”. Suddenly, I’m thinking of a song:

百灵鸟从蓝天飞过 (pīnyīn: Bǎilíng niǎo cóng lántiān fēiguò)

means

Larks fly over the blue sky.

百灵鸟 (Sino-vietnamese: Bạch linh điểu) is a kind of lark. That is the beginning of the song 我爱你中国 (I love you, China). It was impressively performed by a bald guy named 平安 (Píngan) in The Voice China. Actually, even though I despise the country’s government, I really love Chinese culture and would hope to visit China someday. 

Sorry I was distracted. Anyway, if you want to say “999” in Mandarin, just put them all together decimally: 900 + 90 + 9, and we have:

 九百九十九

Pretty much like Vietnamese:

“chín trăm chín mươi chín”

Today I’ve learned how to count from 0 to one billion in français. First, just like English, you need to learn the first 20 natural numbers, including 0:

0 – zéro, 1 – un, 2 – deux, 3 – trois, 4 – quatre, 5- cinq, 6 – six, 7 – sept, 8 – huit, 9 – neuf, 10 – dix, 11 – onze, 12 – douze, 13 – treize, 14 – quatorze, 15 – quinze, 16 – seize, 17 – dix-sept, 18 – dix-huit, 19 – dix-neuf, 20 – vingt

Then you need to learn the multiples of 10: 30 – trente, 40 – quarante, 50 – cinquante, 60 – soixante. 70, 80 and 90, however, are quite tricky. We will talk about them later. 

Now, if you want to present 21, you say “vingt et un”, which means “20 and 1”. But for the rest from 22 to 29, you don’t need to add “et”. Just say: “vingt-deux” for 22, “vingt-trois” for 23, “vingt-quatre” for 24, and so on. Don’t forget the hyphen, or trait d’union. Similarly, to present 34 we say “trente-quartre”; or to present 51 we say “cinquante et un”.

When it comes to 70, french people do some calculations to limit the number of new words.To them, 70 is 60 and 10. Thus, they say “soixante-dix” for 70. Then, 71 is “soixante et onze”, for 71 equals to 60 plus 11. Next, we have “soixante douze” for 72, “soixante treize” for 73, and so on.

80 equals to 4 multiplied by 20. Therefore, it is presented as “quatre-vingts” meaning “four times twenty”. And then we have “quatre-vingt-un”, “quatre-vingt-deux”, “quatre-vingt-trois”… It repeats the same pattern as “soixante-dix” when it comes to 90: “quatre-vingt-dix”, then “quatre-vingt-onze”, “quatre-vingt-douze”, and so on, until we reach 100, which is “cent”.

1.000 is mille; 1.000.000 is million; and 1.000.000.000 is milliard. So if I want to present 1993, I say: “mille neuf cent quatre-vingt-treize”.

There’s a site that could help us practice writing numbers in français: le conjugueur le figaro.

nhat-ky-giao-sinh

Nhật ký giáo sinh

14.02.17: Trước đám đông trẻ tuổi

Cách xưng hô trong tiếng Việt là một thứ khiến người ta đau đầu vì bản thân mỗi một danh xưng đã hàm chứa trong nó những nguyên tắc hay kì vọng về vai trò và quyền lực của các bên trong một mối quan hệ. Bạn tôi bảo rằng, với người lạ mà tuổi tác không chênh lệch quá xa, tôi nên chủ động xưng hô theo cách mà tôi lớn tuổi hơn họ, vì như vậy sẽ giúp tôi có ưu thế quyền lực. Điều này ngược hoàn toàn với những gì tôi thể hiện trước đây. Với người lớn tuổi hơn hoặc bằng tuổi mình, tôi có thể thể hiện quan điểm một cách rất thoải mái. Và vì thế tôi thích tự xưng là em gọi người ta bằng anh chị, hoặc xưng là mình và gọi người ta là bạn. Nhưng trưởng thành là một điều khó tránh khỏi. Khi được gọi là anh, tôi cảm thấy bối rối vì được gán cho một quyền lực và một địa vị hoàn toàn xa lạ. Tôi cảm thấy phải có trách nhiệm với cái quyền lực ấy. Tôi cảm thấy phải nói lời đúng, làm điều đúng. Còn bây giờ, trước bốn mươi con người trẻ tuổi gọi tôi bằng tiếng “thầy”, tôi không biết mình phải thể hiện như thế nào vì tôi không chỉ được trao quyền lực mà được trao gửi một kì vọng là sẽ định hướng họ đến những điều đúng đắn và tốt đẹp.

Tôi đã làm gì để có được thứ quyền lực này? Tôi đâu có là một điều gì đáng kể giữa cõi đời này để mà trở thành một khung tham chiếu? Hơn thế nữa, một kẻ đã đi qua cả tốt lẫn xấu, thành kiến lẫn tin tưởng, và không còn có thể tin vào bất cứ thứ gì ngoại trừ tin vào mỗi khoảnh khắc mình đang trải qua, thì làm sao tôi có thể dạy những đứa trẻ này tin tưởng được chứ? Làm sao một con người tự do như tôi có thể buộc chúng tuân thủ vào luật lệ?

Giữa bốn mươi con người khác nhau về xuất thân, di truyền và môi trường sống, tôi còn cảm thấy sức nặng của từng hành vi cử chỉ và lời nói của mình. Chẳng hạn nếu mở lời nói về một điều gì đó, thì điều đó sẽ là điều gì? Kỷ luật, điểm số, trang phục, bạn bè hay phim ảnh, âm nhạc, quê quán, gia đình,… Là những thứ tôi quan tâm, những thứ một vài người trong số họ quan tâm, hay là những thứ gắn kết chúng tôi lại với nhau – những thứ mà giữa hỗn độn các thông tin mới tiếp nhận, tôi chưa thể nào bình tĩnh và sáng suốt được? Và liệu tôi có được quyền khái quát hóa hay phân loại họ và đối xử với từng nhóm phân loại một cách phổ quát nhất mà lờ đi sự khác biệt?

Nhưng trước những tờ giấy trắng chưa được viết này, nếu tôi không cung cấp một cứ liệu tham khảo thì làm sao những đứa trẻ này có thể viết lên được điều gì chứ? Giữa các khái niệm mới mẻ, nếu tôi không diễn giải bằng một cách hiểu mang đầy tính cá nhân, thì làm sao có thể tồn tại những sự tri nhận đầu tiên về thế giới khách quan ở chúng? Tôi cảm thấy mình là một chỉ huy gà mờ của một con tàu chiến đang trong đêm tối của trận mạc, và những người lính của tôi đang nhìn tôi với ánh mắt tin cậy, trông chờ ở tôi một lời chỉ dẫn để đưa họ đến ánh sáng. Và dẫu biết rằng mỗi một chỉ thị của mình đều hàm chứa khả năng hối tiếc, nhưng tôi vẫn phải ra lệnh bằng một giọng dõng dạc nhất và đanh thép nhất. Và ngay cả khi tôi đang mông lung, tôi cũng phải thể hiện cho họ thấy là tôi là một tảng đá vững vàng, một mỏ neo nơi họ có thể bấu víu vào.

15.02.17: Một bịa tạc về tiền bối

Tôi đã đứng trước gương điều chỉnh mái tóc rễ tre sao cho không quá trẻ con, không quá chải chuốt mà tạo được vẻ thân thiện và sáng sủa. Và trên đoạn đường gần 8 cây số đến trường, tôi luyện tập một câu “Chào cả lớp!” đến chục lần. Đắn đo chọn cách nói để không quá nghiêm túc, không quá thân mật. Điều chỉnh chất giọng sao cho không quá nhiều treble để nghe không có vẻ thiếu sức nặng, không quá bass để nghe không quá nhàm chán. Tôi cân nhắc mình sẽ nói về cái gì? Nói bao nhiêu thì vừa đủ? Và rất nhiều chuẩn bị và băn khoăn khác cho buổi lên lớp đầu tiên.

Nhưng thực tế là tôi chỉ có đủ thời gian để kiểm tra vệ sinh lớp học mà thôi. Và tụi nhóc thì nói chuyện với nhau quá sức ồn, và tôi cảm thấy việc bảo chúng ổn định để nghe tôi nói những câu tôi đã chuẩn bị chẳng khiến cho phần việc buổi sáng đó hiệu quả hơn tí nào cả. Vậy nên tôi ngồi một chút để quen với lớp học thôi.

*

Giữa lúc bọn trẻ đang làm bài tập, cô quay sang hỏi tôi về chuyện nghề giáo. Cô hỏi tôi sau này có đi dạy không? Tôi bảo dạ em vẫn chưa biết. Rồi cô, với giọng chỉ đủ lớn cho hai cô trò nghe, nói về việc làm nông nghiệp.

Chúng ta đang trồng cây trên một mảnh đất đã ngập ngụa hóa chất sau nhiều vụ mùa. Chúng ta không còn biết, hoặc không được phép biết, một cách thức trồng trọt nào khác mà không dùng đến hóa chất hay phân bón. Và khi chúng ta quyết định sẽ tự thay đổi cách thức trồng trọt theo cách riêng của mình thì những người nông dân khác và cả những người quản lý chất lượng nông nghiệp cũng sẽ không cho phép ta được làm như vậy trên mảnh vườn chung. Ở mảnh vườn này không có gì là tự nhiên cả. Có những quả được sinh ra, tươi xanh và đẹp đẽ, nhưng bên trong nào ai biết có những mục ruỗng hay sâu bọ gì. Nếu em là một người nông dân, em sẽ làm gì đây?

Cô hỏi tôi. Và trong ánh mắt mệt mỏi của cô, tôi biết rằng sau mấy chục năm trồng cây, cô vẫn chưa có câu trả lời cho mình, hoặc có nhưng cô không đủ can đảm hoặc có quá nhiều điều để bận tâm hơn là hiện thực hóa nó.

Còn tôi, tôi không biết.

20.02.17: Trong thịnh vượng

Xếp hàng – một việc làm cần thiết để duy trì trật tự của đám đông. Hôm nay tôi lại phải chờ nghe gọi tên, điểm danh và đứng vào hàng như những gì đã diễn ra khi tôi từng ở trong một tập thể con người – tôi rất ghét điều này vì tôi thấy mình lọt thỏm giữa những cái đầu cao lêu khêu.

Chúng tôi được gọi tên và bước lên đứng trước toàn thể những học sinh cấp ba. Tôi cảm thấy mỗi hành vi của mình, trước ánh mắt của đám đông, không còn tự nhiên nữa. Tôi luôn có cảm giác phải tập trung kiểm soát từng hành vi nhỏ nhặt như giữ lưng thẳng khi đi đứng, cố gắng hóp bụng vào một chút để trông bụng mình không bự lắm, và khi phải cúi xuống để lượm một thứ gì đó, vì cơ thể ục ịch của mình tôi cảm thấy như mỡ đang dồn lại và gây áp lực lên những những thớ vải quần áo, khiến chúng gào thét chực chờ rách toạt, và tôi còn ko biết nếu giữ thẳng chân hay là khụy xuống một chút thì trông tư thế của mình sẽ bớt kì cục hơn… Cảm giác khi cơ thể của mình bị lột trần bởi hàng vạn ánh mắt, với một kẻ bị ám ảnh cơ thể, là một cảm giác rất không thoải mái. Giữa đám đông, tôi không thể tự chủ được suy nghĩ. Tôi nghĩ về các khái niệm être-pour-soiêtre-en-soi rồi tự hỏi, phải chăng chính vì Sartre cũng là một gã lùn, lác mắt và xấu xí, nên ông mới nghĩ ra được những khái niệm này?

Trước khi lễ chào cờ bắt đầu, một giọng đọc vang lên: “…chúng ta đang sống trong một đất nước tươi đẹp, phồn vinh và thịnh vượng như hôm nay là nhờ công lao to lớn của…”. Khoảnh khắc ấy, tôi thấy mình đã đi một chặng đường quá xa, hoặc đủ xa để không còn tin được vào những lời này nữa rồi. Tôi đang làm gì ở đây thế này? Cố gắng lờ đi cái sâu rộng phức tạp đến ngạt thở của sự thật để truyền dạy một tín điều riêng biệt, ấu trĩ và giản đơn cho thế hệ tương lai ư? Và khi bài quốc ca vang lên, tôi không còn thấy mình hát theo một cách dõng dạc tự tin và đầy xúc cảm như những ngày trung học nữa, tôi thấy ngại ngùng và xấu hổ như sắp bị bắt quả tang là đang vụng trộm vậy.

Trong thịnh vượng, làm sao chúng ta hiểu được giá trị của thịnh vượng? Siêu anh hùng chỉ xuất hiện khi có siêu phản diện, cái tốt cũng cần cái xấu để hiện thân.

Trẻ em chúng không hiểu tại sao lại phải làm hoặc ko được làm một cái gì đó, và người lớn chỉ đơn giản ko đủ kiên nhẫn để giải thích cặn kẽ nên nói rằng ‘không cần hiểu, chỉ cần làm theo’.

Ngay cả khi đã được giải thích, nếu thiếu trải nghiệm thì đến một lúc, chúng cũng sẽ hoài nghi: “Lửa có thật sự nóng?” hay “Tại sao lại phải sợ ông Kẹ?”.

Nhưng dường như hầu hết đang đều bị ru ngủ bởi những câu khẳng định và họ quên bẵng cả nghi vấn. Ngay cả nghi vấn, ở thời đại mà dường như không còn cần thiết phải hỏi “Là cái gì?” nữa, nhiều người chỉ thiết tha trả lời cho câu hỏi “Như thế nào?” thay vì lẽ ra nên tự hỏi trước câu hỏi “Tại sao?”.

Ôi tôi khao khát một cuộc chiến tranh hay thảm họa. Để lúc đó, tất cả đều bắt đầu hoài nghi mọi thứ quanh mình. Và rồi chúng ta sẽ dựng xây một thế giới con người mới, dù biết rằng rồi một ngày tương lai sau đó nó sẽ lại bị phá bỏ – cũng như luật pháp hay nguyên tắc.

Đập đi và xây lại những ngôi nhà – chẳng phải đó là một hoạt động sống duy nhất của chúng ta?

17.02.17: Karma

Khi trong cảm xúc mãnh liệt, chúng ta có thể đưa ra một quy kết rất vội vã về mọi thứ. Như khi vui, thế giới trước mắt bỗng trở nên vô cùng tươi đẹp. Còn khi tức giận, chúng ta có thể đổ lỗi cho bất kỳ điều gì.

Một điều tôi thấy không hài lòng là chúng ta đang bóp méo những tri nhận về thế giới sao cho chúng vừa khít được cái hộp của tri nhận cũ, chúng ta chất những thông tin mới lên chiếc xe bò và lăn nó trên những rãnh của một con đường mòn từ trước để đi đến một cái kết luận mà chúng ta đã quá quen thuộc với nó. Chẳng hạn, khi nói về nguyên nhân của sự phân biệt đối xử dựa trên ngoại hình, có người bạn của tôi, bằng lập luận của riêng anh ấy, hướng vấn đề đến mâu thuẫn chính trị – điều mà trước giờ tôi chả bao giờ ngờ tới, dù tôi biết có rất nhiều người ở ngoài kia, bất cứ chuyện gì cũng có thể cố gắng tìm được nguyên do từ chính trị. Tương tự như vậy, khi nói đến lòng tốt và tâm xấu, nhiều người tôi biết sẽ diễn giải nó bằng góc nhìn của một con chiêng công giáo hay một phật tử. Và chính bản thân tôi cũng không thoát khỏi điều đó khi rất nhiều các cuộc hội thoại của mình, tôi luôn hướng người ta tới bi kịch về sự bất lực của con người trong sự tương đối của kiếp người. Dù cá nhân tôi nghĩ, cách diễn giải vấn đề của tôi có thể thoát ly tạm thời khỏi các ràng buộc về văn hóa hay chính trị hay tôn giáo, nhưng có một sự thật là từ trước đến nay tôi vẫn chỉ dừng mọi phản biện hay suy ngẫm ở cái quy kết của mình – một chiếc hộp của tri nhận cũ. Tôi đang chờ đợi chính mình khám phá ra, hay được khai sáng, để có được một góc nhìn rộng lớn hơn, một điểm nhìn cao cả và bao quát hơn.

Nhưng thôi, hãy nói riêng về những than thở của hôm nay. Hôm nay, sau khi tôi than thở về những mặt trái của hệ thống giáo dục được nghe kể lại, tôi đã được mục sở thị những biểu hiện mơ hồ của nó. Giáo viên hay học sinh đều phải chạy theo điểm số thi đua. Nhưng với giáo viên, cuộc chạy đua đó còn khốc liệt hơn vì đó là công việc mưu sống chứ không còn là một thử nghiệm. Những đua tranh, ganh ghét, đố kỵ… thực hơn và khắc nghiệt hơn.

Khi đang kiểm lỗi trong xấp hồ sơ dày cộm và vô tình chứng kiến được những khắc nghiệt của hệ thống, tôi cảm thấy mơ hồ một bóng ma hiện về. Cách đây khoảng 10 năm trước, chẳng phải tôi và gia đình mình, chỉ vì thành tích cá nhân, đã góp thêm một vệt nhơ nhớp vào cái bức tranh tiêu cực này bằng một cuộc gọi sao?

Ôi, là chính tôi chứ không ai khác! Vậy thì lúc này, chẳng phải những gì mà tôi đang nếm trải chỉ là trả một món nợ từ quá khứ hay sao? E rằng những thứ giằng xé nội tâm này hãy còn là quá nhẹ. Tôi không dám nói là ‘chẳng ai trong chúng ta trong sạch cả’, nhưng tôi cảm thấy, đã đến lúc tự hỏi rằng cái ‘bàn tay vô hình’ đang điều khiển chúng ta liệu có phải là karma, là bóng ma quá khứ của chính mình?

22.03.17: Lưỡng nan

“Học sinh trường này dở lắm, một đứa ở trình độ trung bình thậm chí không thể nói được một câu tiếng Anh hoàn chỉnh và đúng ngữ pháp”.

Sau khi nghe lời giới thiệu đầu tiên đó về các em, tôi lại được giao nhiệm vụ thiết kế 1 tiết học project-based learning cho các em – theo đó, kết quả đạt được là các em phải thực hiện một bài thuyết trình bằng tiếng Anh với phương tiện trình chiếu trong thời lượng năm phút. Thật là một cơ hội hãn hữu đúng không?

Để khuếch trương thêm cái tính chất hãn hữu của cơ hội đó, một vài thông tin thêm được nói ra như sau:

“Bản chất tiết học này, theo chỉ thị, là học sinh phải làm hết. Giáo viên chỉ được gặp và hướng dẫn đúng 2 tiết: tiết giao đề tài và tiết nghiệm thu”.

Đồng nghĩa với việc tôi – vốn không phải giáo viên phụ trách tiết học này – sẽ đóng vai một ông bụt nào đó xuất hiện một cách thường trực để giúp các cô Tấm trong thời gian từ lúc được giao nhiệm vụ phân loại thóc và đậu cho đến khi buổi lễ hội diễn ra.

“Có một cô giáo, khi nhận được lời khen ngợi của cấp trên vì thành công của tiết học này, đã bày tỏ chân thành là nó quá nhọc sức và đã phải chuẩn bị hết 3 tháng trời. Cấp trên nghe như vậy rất không hài lòng”.

Và tôi chỉ có 3 tuần để thực hiện.

“Thêm một điều nữa là đôi khi mình phải dạy sai. Có những trường hợp cố tình dạy sai, để cho nó nói sai rồi mình mới sửa cho nó. Bị sửa sai nó mới nhớ. Dạy sai cũng là một kỹ năng quan trọng đó”

Wow, từ đâu một giáo sinh có thành tích học tập bết bát như tôi lại được trao gởi một cái cơ hội hãn hữu như thế này nhỉ? Công việc này thậm chí còn không được liệt kê trong quy chế rèn luyện nghiệp vụ sư phạm.
Không sao.

Thực sự không sao vì bản kế hoạch của tôi đã được phê duyệt một cách êm mượt. Và sự êm mượt ấy không kéo dài khi người thiết kế giáo án lại một lần nữa được ưu ái giao nhiệm vụ thực thi nó đồng thời cùng với hai giáo sinh khác nữa. Vì ngay sau lần rehearsal đầu tiên (tôi “được” yêu cầu phải làm như vậy.), thứ tôi nhận được từ peers lẫn mentor (vốn dĩ lẽ ra phải là người thực hiện chính) là những cái lắc đầu, cau mày, làu bàu… Trời ạ, tôi không hiểu. Ý tôi là, nếu có ai ở đây đủ tư cách để trưng ra cái biểu hiện đó, thì người đó phải là tôi chứ?

Tại sao tôi lại nói như vậy?

Hãy nghe lời của mentor tôi nói:

“Trời ơi vậy là không được rồi. Powerpoint phải chèn video vào. Khi nói, phải có sự tương thích giữa lời nói và hình ảnh chiếu như là thuyết minh phóng sự vậy. Phát âm sai quá nhiều. Làm sao mà kịp đây? Em phải soạn lấy, rồi làm hết. Chọn ra 1, 2 đứa giỏi nhất lên nói thôi. Cái này cả tổ dự giờ, làm như vậy sao coi được. Mấy nhóm kia cũng không được luôn, em phải làm luôn cho cả mấy nhóm kia. Em đừng ngại gì cả, tại tụi kia hướng dẫn không được, cô sẽ nói tụi nó để em làm.”

Tôi bỗng thực sự hoang mang. Vì những gì được trình chiếu trên đây toàn bộ là những gì các em làm dựa trên sự hướng dẫn ban đầu của tôi (vì lúc sau đó tôi chỉ giám sát 1 trong 4 nhóm mà thôi). Ý tôi là tôi hoàn toàn nhận thức được nhiều hơn tất cả những lỗi được nêu ra, nhưng chẳng phải, theo lời nhận xét đó, chúng ta đang đặt ra một tiêu chí quá cao so với năng lực hiện tại của học trò sao? Và việc đắc thụ những kiến thức lẫn kỹ năng cần thiết để đáp ứng cái tiêu chí đó cần nhiều hơn 3 tuần rất nhiều trong khi thời gian gặp mặt lại rất hạn chế. Mặt khác, nếu tôi làm hết cho các em, thì ý nghĩa của cái tiết học này để làm gì nhỉ? Chẳng phải nó chỉ đơn thuần là một vở kịch – như nhiều tiết thao giảng mà tôi từng được biết sao? Hãy nghe lời của của đồng sự tôi nói:

“Tuân muốn làm vậy nhưng mà không thể được đâu. Vì tụi nó rất là dở. Thấy thằng nhóc K. không? Đã dặn bao nhiêu lần là phải đọc chữ island là [aɪs.lən], mà lúc lên nó lại đọc là [ɪ.lend] thì làm sao mà khá nổi. Học sinh trường công lập dở lắm, trường này cũng vậy. Tuân dạy trường quốc tế chưa? Dạy ở trường quốc tế, chỉ cho cái hình thôi nó cũng nói được nguyên một bài. Bởi vậy sau này có dạy cũng đừng dạy trường công. Còn bài này, cô bảo Tuân làm thì Tuân làm lại powerpoint đi, rồi để đó tôi dạy tụi nó thuyết trình”

Chẳng hiểu sao tôi lại có thể giữ gương mặt của mình không cảm xúc đến khi cô ấy hoàn thành phần nói của mình. Trời ạ. Chính cô ấy cũng là người dạy các em phải đọc culture là [kuː.tʃər]. Và cũng chính cô ấy là người soạn cho các em một bài nói mà trong đó có những câu rất hoành tráng như “SaPa is a quiet mountain town and snowing.” hay là “Walk and bike cycle around the Hoan Kiem Lake in the morning sunrise.” Và giờ này cô ấy đang than vãn là tất cả vấn đề là do mentor quá hão huyền và học trò quá ngu dốt. Những trường hợp như thế này thật đủ sức biện minh cho sự tồn tại của thể chế Cộng Hòa, thậm chí là Độc tài chuyên chế.

Tôi là ai để mà nói với mentor của mình là “Em nghĩ mình nên dẹp vở kịch này đi?” Tôi là ai để mà nói với peers của mình là “Tiên trách kỷ, hậu trách nhân. Trước khi hỏi người khác tại sao một đứa lớp 11 không nói được tiếng Anh, bạn có bao giờ tự hỏi mình tại sao một giáo sinh tiếng Anh năm 4 Đại học lại không viết nổi một câu đúng ngữ pháp?” Và nếu tôi có nói thì tình hình khá hơn chăng?

Những người duy nhất tôi có thể nói là các em. Và tôi muốn nói với các em là “Các em đã làm rất tốt. Nếu hôm nay các em không nói được một câu tiếng Anh hoàn chỉnh, đó không phải là lỗi của các em. Đó là lỗi của chúng tôi, và cả những người đi trước chúng tôi. Các em là những đứa trẻ ngoan. Và K., thầy muốn xin lỗi thay cho cô X., vì lúc em nói cô cứ đứng bên cạnh em bảo là em tệ quá, em tệ quá. Em làm rất tốt. Và thầy hi vọng là các em dù có nhận ra bản chất của các vấn đề trong hệ thống, cũng sẽ cố gắng làm một người tử tế, để những thế hệ sau em được tốt hơn.”

Nhưng tôi đã không nói gì cả và chỉ làm tiếp thôi.

15.05.17: Lời chia tay

Chào các bạn, thực sự thì, tôi ghét trường học vì nó là một nơi đầy rẫy luật lệ, nguyên tắc và thủ tục. Nhưng luật lệ có một giá trị nhất định và không phải bao giờ tự do cũng là tốt. Và tôi kể ra như vậy cũng là để bày tỏ hy vọng rằng các bạn sẽ nhìn nhận những nguyên tắc được đặt ra cho lứa tuổi của mình theo một cách khác – nếu có bất mãn với nó. Tôi tin là các bạn đều hiểu rõ ranh giới giữa tự do và luật lệ nên đặt để ở đâu, khi nào nên tuân thủ và khi nào nên phản đối một cách đường hoàng chính trực.

Sự chung đụng cũng là thứ khiến tôi không thích ở trường học. Nhưng sau khoảng 3 tuần đầu, khi dần nhớ tên và gương mặt của các bạn, các bạn làm tôi cảm ơn ghê gớm vì các bạn khá dễ thương và dễ chịu, nhất là tôn trọng tôi. Điều này thực sự rất có ý nghĩa, vì nó tạo ấn tượng tốt với tôi về nghề giáo (vì tôi không đi trợ giảng hay đi dạy ở đâu cả trong suốt thời gian học Đại học). Cảm ơn các bạn về điều đó và cũng hy vọng là các bạn sẽ giữ mãi sự dễ thương của các bạn, dù cho sau này các bạn có ở trong những môi trường đầy ghen ghét và đố kỵ.

Hẳn mối quan hệ thầy trò mà chúng ta đã có khá là mờ nhạt vì các bạn biết quá ít về tôi, và tôi cũng chỉ xuất hiện khi được công việc yêu cầu chứ ít khi có quá nhiều chia sẻ cá nhân hay tình cảm với các bạn. Dù sao thì cách nghĩ của học trò về thầy cô, cũng như của giáo viên về học trò ngày nay cũng khác ngày xưa. Mọi thứ diễn ra nhanh quá, và với các bạn cũng như tôi, có quá nhiều thứ phải bận tâm hơn là ngồi lại và tỉ tê chuyện cá nhân vặt vãnh.

Sau khi đã ở trong nhiều tập thể con người khác nhau, sau những cuộc gặp gỡ và những lời chia tay, tôi dần cảm thấy việc gắn bó quá nhiều sẽ mang lại gánh nặng tâm lý sau khi tách ra. Vì bữa tiệc nào cũng phải tàn và chúng ta đều chỉ là những cá nhân đơn độc với hành trình của riêng mình. Tôi biết quan điểm này hơi tiêu cực, nhưng đó là cách nghĩ của tôi về cuộc sống.

Mặt khác, tôi là một người có khá tự do và khác xa với hình mẫu quy chuẩn của một nhà giáo về nhiều mặt, nên tôi không muốn các bạn biết quá nhiều về tôi vì sợ rằng các bạn sẽ không còn tôn trọng tôi hay các nguyên tắc đã được đặt ra nữa.

Tôi cảm ơn các bạn vì những điều mà tôi đã nói ở trên. Cũng mong các bạn thông cảm vì có thể trong 12 tuần qua tôi đã không hẳn làm tròn vai trò của một người thầy giáo trong việc giảng dạy cũng như trong việc chủ nhiệm.
Cũng nhân đây, tôi muốn chúc các bạn có nhiều sức khỏe và đoàn kết với nhau để có một hành trình thật nhiều niềm vui và ý nghĩa.

Tạm biệt.

dem-ve-khuya-toi

Đêm về khuya tối

Bà chủ quán với cái tạp dề màu cháo lòng đặt “phịch” xuống trước mặt tôi tô bún thịt nướng. Vâng, chỉ là tô bún thịt nướng. Vẫn là tô bún thịt nướng tôi ăn cả trăm lần vào những buổi khuya đi làm về trễ như thế này. Vậy mà bỗng dưng hôm nay, tôi bỗng thấy khác lạ ghê gớm.

Những bài báo đọc bâng quơ trên chuyến xe buýt đi làm đột nhiên đồng hiện về in lên tròng mắt, làm món ăn trước mắt tôi có dáng vẻ của một sản phẩm lỗi chắp vá dơ bẩn. Những sợi bún bóng loáng nhờ tẩm huỳnh quang. Thịt của những con lợn tăng trọng được nướng bên lề đường vẩn tàn tro và khói bụi xe máy. Nem được làm từ phần thịt bùi nhùi thừa thãi lượm trên thớt của một bà bán thịt nào đó vào lúc cuối ngày. Xà lách xoong được hái từ một vườn rau dùng thuốc bảo vệ thực vật vượt mức quy định, được rửa vội bằng một lần nhúng vào nước giếng có kiềm.

Tôi thấy từng thành phần trong tô bún của mình hiện về nguyên dạng bản chất của chúng. Tôi thấy những con vi khuẩn nhảy nhót múa may trong cái tô ấy và cười khinh bỉ vào mặt tôi “hãy quen với điều này đi cưng”.

Tại sao? Tại sao tôi đã cố không nghĩ đến nguồn gốc của những thứ mình tọng vào họng mà hôm nay chúng lại cùng lúc hiện về trong óc thế này? Tại vì đâu mà tôi lại đến cái nước không có lấy thì giờ nấu ăn tối mà phải đi ăn bờ ăn bụi thế này chứ? Tại sao?

Trong cái cao trào của bi kịch ấy, tôi ngẩng mặt lên như để thêm phần diễn xuất, thì bắt gặp ánh mắt của ông khách đối diện nhìn tôi trân trối. Chợt nhận ra mấy phút qua mình cầm đôi đũa và nhìn chằm chặp vào tô bún bất động đăm chiêu. Tôi nhắm mắt chừng năm giây để rũ sạch mọi suy nghĩ. Tằng hắng một cái rồi cắm đầu cắm cổ vào ăn.

Tôi ăn như mỗi ngày vẫn ăn. Không cần phải tỏ ra thong thả thư thái hay thanh lịch. Không nhâm nhi cũng chẳng nhấm nháp. Không để ý mùi vị thế nào. Tôi cứ cắm mặt xuống tô bún mà dùng đũa vơ hết vào họng mình như một con heo. Tôi chỉ ăn như người ta đi đổ xăng. Tôi ăn để lấp đầy cơn đói của dạ dày. Tất nhiên có nhiều cách để lấp đầy cơn đói, nhưng ít ra cách này có thể giúp thỏa mãn cái vị giác thô bỉ của mình mà không tốn quá nhiều thời gian suy nghĩ. Thức ăn trở thành một thứ năng lượng. Việc ăn trở thành một thứ thủ tục.

Trên đoạn đường ngắn từ quán ăn về nhà trọ, tôi nhẩm lại một bài thơ của Nguyễn Phong Việt:

Ở đâu đó trong tháng ngày mệt mỏi
chúng ta trở về trên những con đường đã quen đến từng viên sỏi
mà thấy như người lạ qua đây!

Không còn biết ta có muốn trở về ngôi nhà chờ ta nằm xuống với giấc ngủ say
một bếp quen chờ những tay người đánh thức
lần nào đó ta bày biện ra một mâm cơm đầy ắp
rồi tự mình gắp cho mình
tự mình chia sớt…
mà không biết phải chia sớt điều gì?
Không còn biết ta có muốn trở về với cảm giác chỉ toàn là đắng cay
hay cảm giác của một người hân hoan hạnh phúc
tay ôm lấy chân và đầu gối co lên tận ngực
như hình hài của ngày chưa chào đời!

Tôi trở về với căn phòng vuông vức, không có tranh ảnh treo tường, không có máy móc hiện đại. Không có cửa sổ hay ban công gì cả. Chỉ có bốn bức vách, một cái giường nhỏ và một cái laptop. Trời ạ. Bây giờ tôi lại đứng phỗng ra ở ngưỡng cửa phòng trọ để nghĩ về cái nơi ở của mình. Tôi đã thành cái thể loại gì thế này? Đây không phải là sản phẩm của nguyên lí thiết kế tối giản. Tôi càng không phải là một người khinh thị chủ nghĩa vật chất hay văn hóa hàng tiêu dùng. Người lãng mạn nhìn vào căn phòng này sẽ nói thế giới quan của tôi thật khốc liệt. Ồ không. Tôi cũng khát khao những hoan lạc của cảm giác và tri giác chứ. Tôi cũng không phải là một kẻ cực đoan cho rằng sướng khổ đẹp xấu đều nằm ở lòng mình.

Vấn đề là bao lâu qua, trên cuộc đua đến những mục tiêu và mơ ước, tôi đã bỏ quên mất việc chăm lo cho bản thân mình. Tôi nạp thêm năng lượng cho mình bằng viễn ảnh về thành tựu ở tương lai, mà để thể xác mình bị đày đọa ở những bất cập của hiện tại.

Tôi thẫn thờ bước đến bên bàn vi tính và uể oải ngồi xuống. Nhẩm lại đoạn cuối của bài thơ:

Chúng ta trở về trên những con đường với một tiềm thức giấu sẵn nỗi cô đơn
những cơn mưa đêm giăng kín
những cơn gió mùa lạnh buốt…
và ngôi nhà thì vẫn luôn chong đèn chờ sáng
như thói quen mỗi ngày

Có lúc nào đó chúng ta không muốn trở về mà chỉ muốn ra đi
đi khỏi ngôi nhà và những con đường quen lối
những đêm về khuya tối…

Một đêm tháng 3 năm 2016

inuyasha-trong-bong-toi-8

Inuyasha: Trong bóng tối

Thật kỳ lạ, chi tiết tôi nhớ nhất trong Inuyasha lại là trận chiến của nhóm Inuyasha với nhóm bảy vong hồn trên núi Bạch Linh Sơn (ch. 269).

Bạch Linh Sơn là ngọn núi đặc biệt vì kết giới của nó có thể thanh tẩy mọi tà khí. Trung tâm kết giới là xác ướp của Bạch Tâm Thượng Nhân. Câu chuyện của Bạch Tâm Thượng Nhân làm tôi nhớ mãi:

Lúc sinh thời, ta không ngần ngại giúp đỡ mọi người và được mọi người kính trọng, lập một đền thờ ở chân núi Bạch Linh Sơn. Rất nhiều kẻ có tội, tâm hồn u mê, linh hồn muốn được cứu rỗi đều tìm đến ta.

Trong mấy năm liền, không ngừng xảy ra mất mùa, đói kém, bệnh dịch tràn lan. Khắp nơi điêu tàn, người chết la liệt. Vì giúp những người bệnh nên ta cũng ngã bệnh. Mọi người đều buồn bã tụ tập quanh giường bệnh của ta.

“Nếu thượng nhân ra đi, chúng tôi còn biết trông vào ai đây? Ai sẽ cứu giúp chúng tôi bây giờ?”

Họ khiến ta không thể nhắm mắt làm ngơ mà bỏ mặc. Vì thế ta đã đồng ý trở thành tức thân phật, để có thể cứu độ chúng sinh vùng này mãi mãi. Thế là ta được chôn sống trong lòng đất. Ta chỉ liên lạc với thế giới bên ngoài bằng một ống trúc dùng để thở.

Ngồi dưới lòng đất, ta không ngừng rung chuông. Khi tiếng chuông ngưng, mọi người sẽ biết ta không còn nữa. Mọi người không ngừng cầu nguyện. Họ chờ mong ta hoàn toàn nhập diệt. Hay nói cách khác, là họ mong ta chết.

Không.

Lần đầu tiên ta cảm thấy hối hận! Thấy quý sự sống và sợ hãi bóng tối. Ta đã cống hiến một đời cho nhân gian. Tại sao… ta lại phải chết?

Sau đó, đợi đến lúc ta tắt thở, xác của ta được mang lên đền thờ. Nhưng còn linh hồn ta… linh hồn ta vẫn không được siêu thoát. Nó cứ quanh quẩn trong bóng tối. Cho đến khi nghe thấy giọng nói của người đàn ông đó (Naraku):

“Cứ oán hận đi! Cứ tiếp tục oán hận đi! Tội nghiệp quá. Thân là thánh nhân, không được đam mê, không được oán trách. Có điều… chẳng ai nghĩ cho ông cả, họ chỉ vì bản thân mình mà thôi.”

Ôi đó là những suy nghĩ có cạy miệng ta cũng chẳng bao giờ nói ra…

“Thôi đừng tự dối mình nữa. Ông muốn sống chứ? Hãy đến với ta. Chúng ta cùng tiếp tục sống.”

Ngươi muốn trách ta à? Ngươi cho rằng ta đáng trách sao?

Sau đó, Bạch Tâm Thượng Nhân trò chuyện với Kikyo. Kikyo nói:

“Thế gian này làm gì có ai không có những đam mê tội lỗi.”

“Trước đây ta cho rằng phải sống như thế, và ta đã sống một đời tu trì khổ hạnh.”

“Lúc sinh thời, tôi cũng như ông, không cho phép mình sống trong đam mê tội lỗi.”

“Hừ, quả nhiên cô cũng là một người chết.”

“Cho nên, ít nhiều tôi cũng hiểu được nỗi khổ của ông. Đam mê là nguồn gốc mọi tội lỗi của con người, vì con người luôn muốn được tôn sùng.”

“Ta… không thể thành phật. Sự ham sống đã đẩy linh hồn ta vào địa ngục.”

“Tham sống sợ chết là lẽ thường của con người. Chẳng có gì đáng xấu hổ cả. Xin ông hãy giải trì kết giới này đi.”

“Để làm gì?”

“Hãy để tôi… được chạm vào linh hồn ông.”

“Một pháp sư đã chết như cô, lại muốn siêu độ cho tôi sao?”

“Tôi không nghĩ rằng mình có thể cứu rỗi linh hồn ông. Tôi chỉ muốn biết điều gì đã khiến ông bi thương đến thế mà thôi.”

“Bi thương?”

“Dù tôi đã chạm vào linh hồn ông, nhưng vẫn không thấy những nỗi oán hận ấy. Ông không hề bi thương vì oán hận nhân loại và thế gian…”

“Đúng, ta… ta muốn được nhập diệt như một thánh nhân. Tiếc rằng không được như thế. Ta biết… thật ra mình rất nhu nhược. Ta khóc vì đã để sự yếu lòng đánh bại.”

“Ôi thật là khốn khổ.”

“Ừ, khốn khổ!”

Có lẽ những cộng đồng huyên thuyên người ta phải cống hiến vì tập thể lại toàn những kẻ chẳng bao giờ chịu tự đứng trên đôi chân của mình để đấu tranh cho quyền lợi của bản thân.

Rumiko Takahashi là một bộ óc thú vị, bà vừa có thể rất hài hước lại vừa có thể tạo ra một thế giới kỳ ảo với đầy đủ sợ hãi và hùng tráng.