Đỗ Long Vân trên tạp chí Đại Học

do-long-van-tren-tap-chi-dai-hoc

Thơ trong «cõi người ta» rất ngắn, chỉ chiếm hai trang ở tạp chí Đại Học số 20 (1961), nhưng rất nhanh ngay ở đoạn đầu tiên, Đỗ Long Vân đã đề cập đến “linguistic ambiguity” và “một cuốn tự điển cho riêng mình”, “định nghĩa những chữ của mình là một cách tự định nghĩa”, “ngôi nhà chung” ngôn ngữ chỉ còn là “nơi của tất cả những hiểu lầm”, nên người làm thơ muốn dựng nên một thế giới mới, ra khỏi vòng cương toả của ngôn ngữ, vốn là vấn đề cơ bản được nêu ra trước hết ở một số tiểu luận về bản chất của văn xuôi và thơ. Nhưng Đỗ Long Vân – dường như vốn quan tâm đến thơ nhiều hơn văn xuôi – liền nhân nói về cái (mà Phạm Thị Hoài gọi là) “trò chơi vô tăm tích” để mang lại một nét nghĩa mới cho câu đầu tiên của Truyện Kiều, ấy là người và người không thể hiểu nhau nếu không có ngôn ngữ, nhưng cùng cái ngôn ngữ đó, người này lại dùng khác và người kia lại dùng khác, nhưng cả hai lại ném vào trong đó một nội dung. “Thơ bắt đầu khi tất cả những chữ đều thừa” – có nói mấy thì ta cũng sẽ không hiểu nhau đâu. Cuộc đời là một vụ án trong ấy ai cũng muốn nói cho được. Nói là cãi cho ta một lý sống trong cõi người ta này. Nhưng con-người-thơ thì chịu thua án, không cãi, chỉ im lặng. Nó “không biết điều”, nó “lùi trong cô độc và yên lặng”. Nhưng chính khi yên lặng buông xuôi đó, khi không còn thiết tha nói điều gì với cuộc đời nữa, thì cái tiếng nói cất lên chính là thơ. 

Nói Đỗ Long Vân là một người đọc Lévi-Strauss? Đỗ Long Vân đề cập đến structuralism trong Lược trình về công dụng của Duy vật sử quan trong Văn-học-sử. Ngôn ngữ học cấu trúc dường như nói rằng tự thân một từ không có nghĩa mà chính là sự khu biệt với các từ khác mới mang lại nghĩa cho nó. Ý nghĩa của một sự nghiệp văn chương được xác định trong hệ thống. Đến cả tiểu sử cũng là một phần làm nên sự nghiệp văn chương. “Giả sử Malraux chết trong cuộc chiến Y-pha-nho. Nếu thế thì ông đã chết như một chiến sĩ cách mạng và những tác phẩm của ông sẽ được hiểu trong viễn đồ ấy. Schubert thường không được xếp ngang hàng với Bach, Mozart và Beethoven, phần nào vì ông chết trẻ.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s