trường ca Việt Nam

truong-ca-hoi-trung-duong

Trường ca cũng là một bài ca, nhưng so với các bài ca thông thường thì nó lớn hơn về thời lượng và phức tạp hơn về kết cấu, thường gồm nhiều khúc nhiều đoạn mà mỗi khúc mỗi đoạn vừa có thể tồn tại như một bài hát độc lập, lại vừa gắn kết với nhau trong một tổng thể hoàn chỉnh. 

Chẳng hạn như bản Hội trùng dương của Phạm Đình Chương gồm có ba phần: Tiếng sông Hồng, Tiếng sông HươngTiếng sông Cửu Long, thì mỗi phần này có thể là một bài hát riêng. Như phần Tiếng sông Hương được danh ca Hà Thanh, Thanh Tuyền hay Phương Dung trình bày riêng ra, nghe vẫn trọn vẹn và hay.

Chủ đề của trường ca cũng thường mang tính cách hùng tráng. Có thể kể đến một số bài như Du kích sông Thao của Đỗ Nhuận, Ba Đình nắng của Bùi Công Kỳ, Bình ca của Nguyễn Đình Phúc, hay Người Hà Nội của Nguyễn Đình Thi. Cũng có những bản trường ca mang chủ đề tình cảm đôi lứa hoặc nhân sinh như Thiên thaiTrương Chi của Văn Cao hay Đóa hoa vô thường của Trịnh Công Sơn.

Trong bài này, tôi sẽ viết về 4 bản trường ca mà tôi đã nghe nhiều và có đôi chút cảm nhận. Thứ tự sắp xếp dựa vào thời điểm ra đời của các bài hát:

‘Sông Lô’ của Văn Cao

Trường ca sông Lô được Văn Cao sáng tác để ca ngợi chiến thắng của Quân đội Nhân dân Việt Nam trong trận đánh chống thực dân Pháp trên sông Lô. Bài hát được đăng lần đầu trên báo Văn nghệ số tháng 3 năm 1948.

Tháng 10 năm 1947, thực dân Pháp tiến hành Operation Léa đánh lên chiến khu Việt Bắc, đầu não kháng chiến của ta. Cuộc tấn công này của Pháp đã làm chúng ta thiệt hại nhiều, nhất là đã làm cụ Nguyễn Văn Tố phải hy sinh. Trong kế hoạch phản kích của quân ta, có tập trung vào mặt trận Sông Lô. Văn Cao là một trong những người lính tham gia phản kích lúc đó.

Ngày 24 tháng 10 năm 1947, bộ đội pháo binh của ta bắn hỏng 4 chiếc tàu chiến của Pháp, tiêu diệt hàng trăm lính Pháp, cắt đứt hoàn toàn tuyến vận tải thủy theo đường sông Lô của địch, buộc chúng phải tiếp tế cho cánh quân của họ ở Tuyên Quang bằng đường không (thả dù) và phải cho quân rút lui khỏi Việt Bắc. Trên đường rút chạy, Pháp đã cướp bóc, tàn phá và đốt trụi các làng xóm dọc hai bờ sông Lô. Lúc Văn Cao đi qua, thấy cảnh xóm làng bị đốt trụi, nên ông mới viết:

“Sông Lô, sóng ngàn kháng chiến cháy bờ lau thưa đã tàn thôn trang”

Nhưng vì quân ta đã thắng, nên:

“Trên dòng sông trở về đoàn người
reo mừng vui trên sóng nước biếc
trôi đầy sông bao đám xác thù .
dân hân hoan nghe sóng réo vi vu xa xa
đường ngập người vang gió lá vi vu hiền hòa.”

Phạm Duy đánh giá bài hát này rất cao, xem nó như “đỉnh cao nhất của nhạc kháng chiến nói riêng, của tân nhạc Việt Nam nói chung”. Trong hồi ký, Phạm Duy viết: “Bài Trường ca Sông Lô của Văn Cao là một tác phẩm vĩ đại. Thằng bạn này vẫn là một kẻ khai phá. Nó là cha đẻ của loại trường ca. Về hình thức, bài của nó chẳng thua gì bất cứ một tuyệt phẩm nào của loại nhạc cổ điển Tây Phương. Nét nhạc của trường ca rất mạnh khỏe, rất tươi sáng. Nhịp điệu vô cùng phong phú với những chuyển đoạn rất tài tình. Bài này đánh dấu sự trưởng thành của tân nhạc”.

1 Comment

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s