Đặng Thế Phong

Đặng Thế Phong được yêu mến có lẽ phần nào vì cuộc đời ông dễ xếp vào loại «tài năng đoản mệnh» như trường hợp Nguyễn Nhược Pháp, Vũ Trọng Phụng hay Hàn Mặc Tử. Chết trẻ, nhất là chết trước 1945, còn có cái lợi là thoát được một mớ dấm dớ của thời cuộc. 

Nhưng hẳn nhạc của Đặng Thế Phong làm rung động được nhiều người cùng thế hệ với ông. Nếu lấy mốc thời điểm bắt đầu của tân nhạc là 1938, tức cái năm mà Nguyễn Văn Tuyên định danh cái hiện tượng văn nghệ đang sửa soạn thành hình là «âm nhạc cải cách», thì Đặng Thế Phong mặc dù chỉ xuất hiện chưa đầy 2 năm sau đó, đã có những bài hát nổi tiếng như Đêm thu, Con thuyền không bếnGiọt mưa thu.

Thật khó để xác định được Đặng Thế Phong nổi tiếng như thế nào vào thời điểm mà ông xuất hiện, chỉ biết là các tập nhạc của ông được tái bản nhiều lần ở miền Nam sau khi ông mất.

Và vô tình, ta có thể tìm thấy hai lời kể như sau:

«À này, chị có biết cậu thích nhạc của ai nhất không? Cậu mê nhất là nhạc Đặng Thế Phong. Sau đó là Văn Cao. Thứ nữa mới đến Phạm Duy. Nhưng cậu thích lời nhạc Phạm Duy. Cậu mê cái câu này. Người về ấm lũy tre xanh… Cậu nói sao mà hay thế!»
(Nguyễn Tường Thiết, Nhất Linh cha tôi)

«Ngày xưa, có một lần Nguyễn Tuân, Hoàng Trung Thông về Đông Anh cùng với vợ chồng Nguyễn Hồng Phong – Ngọc Trai. Phong quê ở Đông Anh. Đêm ấy họ đi xem một đoàn cải lương Nam Bộ biểu diễn vở gì đó ở bên cạnh thành Cổ Loa.

Nguyễn Tuân nhớ gần đó có làng Quậy – rượu Quậy rất ngon – quê một đào hát ông đã quen rất lâu. Họ bèn đến hỏi thăm thì được biết cô đào ấy đã thắt cổ tự tử rồi vì bị quy là phản động gì đó trong cải cách ruộng đất. Buồn quá! Họ uống rượu, rượu rất ngon, đúng là rượu Quậy. 

Nguyễn Tuân vừa uống vừa khóc, vừa hát đi hát lại bài hát rất buồn của Đặng Thế Phong: Ngoài hiên giọt mưa thu thánh thót rơi… »

(Hồi ký Nguyễn Đăng Mạnh)

Cả Nhất Linh Nguyễn Tường Tam lẫn Nguyễn Tuân đều nghe nhạc của Đặng Thế Phong. Như vậy, có thể thấy Đặng Thế Phong cũng có sức ảnh hưởng nhất định trong bối cảnh văn nghệ thời ông.

Tuy vậy, vị trí của Đặng Thế Phong trong văn học sử có lẽ không đáng kể mấy. Ngay cả khi chúng ta có xem lời bài hát như một bộ phận của văn chương, thì lời bài hát của Đặng Thế Phong không hoàn toàn do ông biên soạn, mà được hỗ trợ từ bạn bè (chẳng hạn như Bùi Công Kỳ viết lời cho Giọt mưa thu). Hơn nữa, lấy mỹ cảm của thời nay mà thẩm bình, phần lời của ông rất khuôn sáo, chưa thoát được cái lối tả cảnh nhàm chán của Thơ Mới thời kỳ đầu. Rất có thể Đặng Thế Phong đã có công nào đó trong việc trưng dụng các chất liệu của nhạc Tây phương và nâng nó lên một tầm cao mới? Nhưng do không am hiểu về nhạc lý nên xin phép không bình luận.

Sau cùng, vẫn có một điểm đáng nói về Đặng Thế Phong: ông là “đệ” của Phạm Cao Củng, từng cộng tác cho một tờ báo do Phạm Cao Củng chủ trương, nhưng với tư cách họa sĩ và nhạc sĩ, chứ không sáng tác văn chương như ta thấy trong trường hợp của Thạch Chương, tức Cung Tiến, trên tờ Sáng Tạo sau này.

Đặng Thế Phong vẽ minh họa cho truyện của Phạm Cao Củng, sáng tác một số bài hát cho học sinh và hướng đạo sinh, như bài Sáng trăng, Sáng trong rừng hay Gắng bước lên chùa (do Phạm Cao Củng đặt lời, in trên báo Tin Mới năm 1940). Jason Gibbs có đặt ra giả thuyết người có bút danh Hoàng Thái đã đặt lời cho bài Đêm thu cũng chính là Phạm Cao Củng. 

Thời bấy giờ, Phạm Cao Củng có khá nhiều mối quan hệ. Ông quen với Phùng Bảo Thạch (là cái ông làm cho Nguyễn Tuân đi tù ở Vụ Bản năm 1941), Lan Khai, Lưu Trọng Lư trong thời gian viết báo cho nhà Mai Lĩnh của ông Đỗ Xuân Mai. Cũng thông qua Phạm Cao Cũng mà Đặng Thế Phong quen với Hoàng Quý và Tô Vũ.


Phạm Duy dành một đoạn rất dài trong hồi ký của mình (quyển 1) để phân tích các bài hát của Đặng Thế Phong. Trong đó có đoạn:

Tôi vẫn cho Đặng Thế Phong là người đầu tiên đưa ra những bài hát lãng mạn và Văn Cao là người phát triển đến tột độ loại nhạc lãng mạn đó. Ngay từ lúc đầu mùa của Tân Nhạc, ba hay bốn năm trước Văn Cao, trong khi các nhạc sĩ khác như Dương Thiệu Tước, Thẩm Oánh, Văn Chung, Lê Yên… chỉ làm ta rung động vì những bài hát về thiên nhiên thì Đặng Thế Phong dắt ta đi thẳng vào lòng người.

Thời đại của những năm cuối thập niên 30 là thời đại của bà Tương Phố trong phạm vi thơ (Giọt mưa thu) và của Hoàng Ngọc Phách trong phạm vi tiểu thuyết (Tố Tâm) còn rớt lại, đồng thời cũng là thời đại của các thi nhân, văn nhân lãng mạn đang nổi tiếng như Lưu Trọng Lư, Xuân Diệu, Nhất Linh, Khái Hưng, Lê Văn Trương.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s