Trở lại Hồn Trương Ba, da hàng thịt

tro-lai-hon-truong-ba-da-hang-thit

Sau khi đã thăm thú một số trường hợp: Hà Nội mùa chim làm tổ (1978), Tướng về hưu (1987) và Những thiên đường mù (1988), hãy cùng lạm bàn về một tác phẩm đã được học ở phổ thông trung học, Hồn Trương Ba, da hàng thịt của Lưu Quang Vũ, một tác phẩm đầy tính tiên tri cho sự kiện 1986.

Trong Hà Nội mùa chim làm tổ, nổi lên mâu thuẫn giữa thái độ sống tự trọng, có nguyên tắc, hết mình vì tập thể của ông Trọng và thói cậy quan hệ tiền tệ để chạy chọt, xin xỏ của bà Thời. Nhưng kết phim, đạo diễn Đức Hoàn đã gửi gắm một niềm tin của bà vào lẽ phải khi đã để cho nhân vật nữ chính bị bạn thân giật chồng chưa cưới vì cái tội là đã không làm theo chỉ thị của cấp trên, điều đi vùng khác xây dựng kinh tế mới, mà nhất mực ở lại Hà Nội cho gần nhà.

9 năm sau, trong Tướng về hưu, ta chứng kiến những năm tháng cuối cùng của một thế hệ thời chiến, những hy sinh, san sẻ cho nhau nhường chỗ cho những ti tiện, ích kỷ cá nhân của thời bình. Ông Thuấn nhìn con dâu mình, một bác sĩ sản khoa, hàng ngày đem các nhau thai bỏ đi cho vào phích đá đem về nấu cho chó, cho heo ăn chóng lớn để bán lấy tiền.

Và đến Những thiên đường mù, thì con người hiện ra thật xấu xí. Một gia đình cán bộ lương không đủ ăn nhưng tay vẫn phải cầm Lênin toàn tập, lén nhận vội mấy khoanh giò từ tay người bà con thương buôn, vốn là vợ của một gã bị quy là địa chủ trốn biệt để tránh đấu tố trong cải cách ruộng đất, vì sợ những người hàng xóm trong khu toàn cán bộ biết. Và người cậu mỗi khi đi công tác Liên Xô lại xách tay theo đồ dệt may từ Việt Nam để nhờ đứa cháu đứng ngoài phố rao bán kiếm thêm tiền.

Như vậy, một đồ hình sơ bộ đã được dựng lên về sự sụp đổ của hình tượng con người lý tưởng. Giữa một bên là những giá trị đạo đức cao đẹp được tô đậm bởi các diễn ngôn của thời kháng chiến, với một bên là những xôi thịt, bần tiện của thực tế mới, bên nào trở thành bộ mặt của giai đoạn sau đó, chắc không cần nhiều lời.

Thế thì, rốt cuộc Hồn Trương Ba, da hàng thịt nói về cái gì? Linh hồn một ông Trương Ba thanh cao nho nhã, bị mắc kẹt trong một thể xác hàng thịt to béo, trần tục là ẩn dụ cho một cái gì?

Có lẽ nên đi lòng vòng thêm một chút nữa rồi hãy trở lại.

Mà sao Dương Thu Hương lại cứ khăng khăng là vợ chồng Lưu Quang Vũ bị thủ tiêu nhỉ?

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s