19 tháng 8

Tình hình một số tờ báo trước và sau 19-8 của 75 năm trước

Thanh Nghị của Vũ Đình Hòe ra số cuối, số 120, vào ngày 11-8-1945.

Ngày Nay Kỷ Nguyên Mới của Tự Lực Văn Đoàn, lúc này giữ chức chủ nhiệm đang là Nguyễn Tường Bách, ra số cuối, số 16, ngày 18-8-1945.

Tờ Tri Tân, nơi hoạt động của Nguyễn Văn Tố, Dương Quảng Hàm, Nguyễn Đổng Chi, Hoa Bằng Hoàng Thúc Trâm, Nguyễn Tường Phượng, Chu Thiên Hoàng Minh Giám, Bảo Vân Bùi Văn Bảo, Ngô Văn Triện, Đào Duy Anh, Ngô Tất Tố và cả Đặng Thai Mai, Nguyễn Đình Thi, Hoài Thanh vẫn sống sót qua ngày 19-8. Trong các số ra ngày 11-8, 23-8 và 30-8 có những bài viết đốc thúc tinh thần yêu nước và luận bàn về vấn đề tự trị. Nhưng đến 22-11-1945 thì ra số cuối (trong đó có 1 phiên bản Tiến quân ca, tên là Kháng chiến ca, với phần lời khác với phần lời ta vẫn biết) vì bị chỉ trích là “nệ cổ” và “cản trở sự tiến hóa của dân tộc” (tuy năm 1946 sẽ trở lại với 2 số nữa nhưng rồi thôi ngay).

Ngoài ra còn có tờ Bình Minh (mà theo Vũ Bằng là có dính dáng nhiều đến người Nhật) với yếu nhân là Khái Hưng, và tất nhiên có nhiều tờ báo do tư nhân chủ trương cùng hoạt động tự do, với các khuynh hướng chính trị khác nhau.

Ảnh dưới đây là tờ Saigon của Nguyễn Đức Nhuận, ở miền Nam, nơi có dấu vết của “Đế quốc Việt Nam” ngắn ngủi, và câu chuyện về cuộc biểu tình của 200 ngàn người ngày 21-8 ủng hộ “mặt trận Thống nhứt quốc gia”.

Nhưng “mặt trận Thống nhứt quốc gia” là gì? Có phải Việt Minh không?

Trong một diễn biến khác, nhân tiện, đang đọc lại Tạ Tỵ:

Trước ngày 19-8-1945 là ngày Việt-Minh cướp chính quyền, Lê quốc Lộc đến tìm tôi nói về tình hình chính trị:

– Chúng mình không thể ngồi chờ được nữa, phải hành động!

Tôi hỏi:

– Hành động cái gì?

Anh nhìn thẳng vào mắt tôi như dò xét:

– Tôi nói hành động tức là phải tham gia cách mạng.

– Cách mạng nào?

Lộc trả lời với một giọng dắn chắc:

– Tôi nói thực với cậu, tôi đang hoạt động cho Mặt Trận Việt Minh; tình thế đã chín mùi rồi. Nếu cậu bằng lòng, tôi mời cậu tham gia Mặt Trận.

Tôi đang phân vân chưa biết trả lời ra sao, Lộc nói tiếp:

– Công tác cũng nằm trong khả năng của tụi mình thôi, nghiã là chuyên môn.

Tôi ậm ừ trả lời:

– Nếu cậu làm được tôi cũng làm được.

Lộc cười, cặp mắt một mí của anh hơi nheo trông giống như hai sợi chỉ kéo thẳng:

– Vậy chúng ta bắt tay vào việc nhé! Lát nữa tôi sẽ mang đến vải và sơn; cậu viết cho mấy khẩu hiệu. Công việc hơi vội đấy; sáng mai tôi sẽ lại lấy.

(…) Chừng nửa giờ sau, Lộc mang vải, sơn đến với một tờ giấy nhỏ: “Cậu viết giùm mấy khẩu hiệu này”. Nói xong Lộc đi ngay. Tôi mở tờ giấy ra coi, thấy mấy tiếng: “Hoan hô Mặt Trận Việt Minh. Chào mừng Cách Mạng thành công”.

(…) Sáng sớm hôm sau Lộc đến nhà tôi thật sớm. Hai tấm khẩu hiệu, Lộc cho vào chiếc bao bột mì, buộc gọn vào yên xe rồi ngồi lên trên, đạp nhanh như có chuyện gì gấp lắm.

Ngay buổi chiều hôm đó, nhân có cuộc mít tinh của công chức và dân chúng, Mặt Trận Việt Minh lợi dụng ngay dịp đó, bắn mấy phát súng chỉ thiên và trương cờ đỏ sao vàng cùng khẩu hiệu. Thế là xong! Trang sử Việt Nam đã lật, nhưng nước Việt Nam còn phải kinh qua nhiều giai đoạn nhục nhằn ở mỗi hoàn cảnh đấu tranh để làm nên lịch sử!

(Những khuôn mặt văn nghệ đã đi qua đời tôi, Tạ Tỵ)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s